Sabitlik və inkişafın hüquqi əsasları

Dövlətin uzunmüddətli inkişafı, cəmiyyətdə sabitliyin qorunması və ictimai münasibətlərin düzgün tənzimlənməsi üçün ilk növbədə aydın hüquqi prinsiplər və etibarlı qanunvericilik sistemi olmalıdır. Dövlət orqanlarının səlahiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi, idarəçilik mexanizmlərinin fəaliyyətinin tənzimlənməsi, vətəndaşların hüquq və vəzifələrinin təsbit olunması vahid hüquqi çərçivə daxilində həyata keçirildikdə cəmiyyətdə qanunçuluq və məsuliyyət prinsipləri möhkəmlənir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası məhz bu baxımdan dövlətin və cəmiyyətin həyatında mühüm yer tutur, ölkənin siyasi, iqtisadi və sosial inkişafı üçün zəruri olan hüquqi təminatları müəyyən edir.
1995-ci ildə qəbul olunmuş Konstitusiya müstəqil Azərbaycanın dövlət idarəçiliyinin əsaslarını müəyyən etməklə yanaşı, demokratik və hüquqi dövlət quruculuğunun uzunmüddətli istiqamətlərini də formalaşdırdı. Sənəddə təsbit olunan qanunun aliliyi, hakimiyyət bölgüsü, insan hüquq və azadlıqlarının qorunması, dövlət hakimiyyətinin xalqın iradəsinə əsaslanması kimi prinsiplər ölkədə sabit ictimai-siyasi mühitin yaradılması üçün mühüm zəmin oldu. Bu prinsiplər dövlət orqanlarının fəaliyyətinin hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirməklə yanaşı, vətəndaşların dövlətə və hüquq sisteminə münasibətində də mühüm rol oynayır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Konstitusiyanın dövlət quruculuğundakı əhəmiyyətini belə ifadə etmişdir: “Xalqımızın Ümummilli Lideri, müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu Heydər Əliyevin bilavasitə rəhbərliyi ilə hazırlanmış Konstitusiya müasir dünyanın sivil dəyərləri və qanun yaradıcılığı təcrübəsinə, xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrinə, milli və ümumbəşəri prinsiplərə söykənərək demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət quruculuğu üçün möhkəm təməl yaratmışdır.” Bu qiymətləndirmə Konstitusiyanın yalnız hüquqi sənəd deyil, həm də dövlətin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən fundamental siyasi-hüquqi baza olduğunu göstərir.
Ölkədə ictimai-siyasi sabitliyin qorunması və davamlı inkişafın təmin edilməsi hüquqi normaların ardıcıl tətbiqindən, dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsindən və qanunvericilik bazasının müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasından birbaşa asılıdır. Azərbaycan müstəqillik illərində bu istiqamətlər üzrə mühüm təcrübə qazanmış, dövlət institutlarının fəaliyyətini gücləndirmiş, idarəçilik sistemində müasir yanaşmaların tətbiqinə nail olmuşdur. Həyata keçirilən islahatlar dövlətin funksiyalarının daha səmərəli icrasına, ictimai münasibətlərin hüquqi əsaslarla tənzimlənməsinə və ölkənin inkişaf potensialının genişlənməsinə şərait yaratmışdır.
Konstitusiyanın müəyyən etdiyi hüquqi prinsiplər iqtisadi inkişafın təmin olunmasında da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mülkiyyət hüququnun tanınması və qorunması, sahibkarlıq fəaliyyətinin sərbəstliyi, iqtisadi təşəbbüskarlıq üçün hüquqi təminatların yaradılması ölkədə əlverişli iqtisadi mühitin formalaşmasına xidmət edir. Bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinin tətbiqi, özəl sektorun inkişafı, investisiyaların cəlb edilməsi və rəqabət imkanlarının genişləndirilməsi üçün etibarlı hüquqi mühitin mövcudluğu vacib şərtlərdəndir. Bu baxımdan, Konstitusiyada təsbit olunmuş iqtisadi hüquqlar və mülkiyyət münasibətlərinə dair müddəalar ölkənin iqtisadi siyasətinin hüquqi əsaslarından birini təşkil edir.
Sosial sahədə də Konstitusiyanın müəyyən etdiyi prinsiplər dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərini əhatə edir. Vətəndaşların təhsil, əmək, sosial təminat, sağlamlığın qorunması və digər hüquqlarının təsbit edilməsi sosial siyasətin hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirir. Bu hüquqların təmin olunması istiqamətində həyata keçirilən dövlət proqramları, sosial müdafiə tədbirləri, təhsil və səhiyyə infrastrukturunun yenilənməsi, məşğulluq imkanlarının artırılması cəmiyyətin inkişafına xidmət edir. Dövlətin sosial məsuliyyətinin hüquqi əsaslarla müəyyənləşdirilməsi vətəndaşların rifahının yüksəldilməsini mühüm inkişaf istiqamətlərindən birinə çevirir.
Digər mühüm məsələ qanunun aliliyinin təmin olunması və hüquq sisteminə ictimai etimadın möhkəmləndirilməsidir. Hüquqi dövlətdə qanun qarşısında bərabərlik, məhkəmə müdafiəsi hüququ, dövlət orqanlarının qərar və hərəkətlərinin qanunvericiliyə uyğunluğu əsas prinsiplərdir. Bu prinsiplərin praktikada təmin edilməsi vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsi ilə yanaşı, cəmiyyətdə hüquq mədəniyyətinin yüksəlməsinə də təsir göstərir. Dövlət orqanlarının fəaliyyətində şəffaflığın, hesabatlılığın və məsuliyyətin artırılması isə idarəçilik sisteminin səmərəliliyini gücləndirən amillərdəndir.
Müasir dövrdə Azərbaycanın qarşısında duran vəzifələr hüquqi bazanın davamlı olaraq təkmilləşdirilməsini zəruri edir. Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı, iqtisadi münasibətlərin yeni formalarının meydana çıxması, dövlət xidmətlərinin elektronlaşdırılması və beynəlxalq əməkdaşlığın genişlənməsi qanunvericilik sisteminin də bu dəyişikliklərə uyğun inkişafını tələb edir. Dövlət idarəçiliyində innovativ həllərin tətbiqi, elektron xidmətlərin genişləndirilməsi və vətəndaşlarla dövlət qurumları arasında münasibətlərin daha çevik təşkili hüquqi təminatların müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasının əhəmiyyətini artırır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunması ilə ölkənin inkişaf gündəliyində yeni mərhələ başlanmışdır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin aparılması, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, iqtisadi fəaliyyətin təşkili və əhalinin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi vahid hüquqi sistemin həmin ərazilərdə də ardıcıl tətbiqini tələb edir. Bu proseslər dövlətin bütün ərazisində hüquqi və idarəçilik mexanizmlərinin səmərəli fəaliyyətinin nə qədər vacib olduğunu göstərir.
Azərbaycanın qarşıya qoyduğu strateji hədəflərə çatması, iqtisadi və sosial sahələrdə əldə olunan nailiyyətlərin möhkəmləndirilməsi, dövlət idarəçiliyinin daha da təkmilləşdirilməsi hüquqi əsasların davamlı inkişafını tələb edir. Konstitusiyanın müəyyən etdiyi prinsiplər bu prosesdə dövlətin fəaliyyətinə istiqamət verir, cəmiyyət həyatında sabitliyin və hüquq qaydasının qorunmasına xidmət edir. Əsas Qanunun müddəalarına dönmədən əməl olunması, hüquqi mədəniyyətin yüksəldilməsi və qanunun aliliyinin təmin edilməsi Azərbaycanın güclü, demokratik və müasir dövlət kimi inkişafının mühüm təminatıdır.

Elşən Heybətov, 
Salyan rayon Çuxanlı kənd tam orta ümumtəhsil məktəbin direktor müavini, YAP fəalı