Fələstin tanınır, amma dövlət olmur?| ABŞ-nin “veto” siyasəti Yaxın Şərqdə yeni münaqişə yaradır
Sentyabrın 23-də ABŞ prezidenti Donald Tramp BMT Baş Assambleyasında çıxış edib. Gözlənildiyi kimi, o, Fələstinin tanınması “paradını” alqışlamayıb. ABŞ prezidentinin sözlərinə görə, Fələstinin müstəqilliyinin tanınması terroru təşviq edir.
Bundan əvvəl İsrailin baş naziri eyni fikri səsləndirmiş və əlavə etmişdi ki, Fələstinin müstəqilliyinin tanınması Avropa ölkələri üçün ayıbdır.
Son məlumatlara görə, BMT-yə üzv olan 153 ölkə Fələstinin müstəqilliyini tanıyıb, lakin bu, onun tam beynəlxalq status qazanması demək deyil.
İsrailin “Yediot Ahronot” qəzetinin Nyu-Yorkdakı şərhçisinin sözlərinə görə, Fələstin BMT-nin tamhüquqlu üzvü olmaq üçün ən azı Təhlükəsizlik Şurasına daxil 9 ölkənin dəstəyini almalıdır.
Prosedura əsasən, daimi üzvlərdən hər hansı biri əleyhinə olsa, Təhlükəsizlik Şurası məsələni səsverməyə çıxara bilmir. İsrailli şərhçi ABŞ-nin “veto” hüququndan istifadə edəcəyinə ümid edir. Həmçinin Fələstinin tanınması məsələsinin ümumiyyətlə səsverməyə çıxarılmaya biləcəyini də istisna etmir.
Hadisələr bu istiqamətdə davam edərsə, Fələstinin tanınması yalnız deklarativ xarakter daşıyacaq. Xüsusilə Böyük Britaniya da daxil olmaqla bir sıra ölkələr tanınmanı HƏMAS-ın tərksilah edilməsi və israilli girovların azad olunması şərti ilə əlaqələndiriblər.
İsrailin baş naziri Netanyahu Nyu-Yorka yola düşməzdən əvvəl deyib: “Yəhudi torpaqlarının mərkəzində terror dövləti qurmaq olmaz.” O, vətəndaşları səbrlə onun qayıdışını gözləməyə çağırıb. Hökumətin millətçi qanadının nümayəndələri isə onu Yəhudeya və Samariyanı “İsrail dövlətinin ayrılmaz hissəsi” elan etməyə çağırıblar.
Böyük ehtimalla, Netanyahu bunu edəcək və Türkiyə, İran və bir neçə ərəb dövlətini seçim qarşısında qoyacaq: ya hərbi güc tətbiq edərək Fələstin dövləti yaradırlar, ya da Fələstin muxtariyyəti dağılır və Qərb sahili ilə Qəzzada İsrail yurisdiksiyası qurulur. Bu halda, İsrail-Türkiyə qarşıdurması pik həddə çata bilər. ABŞ prezidentinin isə Ərdoğanla Netanyahunu barışdırmaq üçün nə niyyəti, nə də resursları var. O halda sual yaranır: Yaxın Şərqdə genişmiqyaslı müharibə Tramp üçün nə dərəcədə faydalı ola bilər?