Azərbaycanın sülh və ədalət yolundakı qətiyyətinin Zirvə görüşündə ifadəsi

30 ilə yaxın davam edən işğal dövrü boyunca Azərbaycan nə beynəlxalq ədalətsizliyə, nə də torpaqlarının təcavüzə məruz qalmasına laqeyd qaldı. Azərbaycan xalqı və dövləti dəfələrlə beynəlxalq tribunalarda haqq səsini ucaltdı, Ermənistanın işğalçılıq siyasətinə qarşı beynəlxalq hüquq normalarına əsaslanan mövqe ortaya qoydu. Buna baxmayaraq, beynəlxalq birlik uzun müddət susqunluq nümayiş etdirdi, Ermənistan isə bu fürsətdən istifadə edərək torpaqlarımızda qeyri-qanuni məskunlaşma, mədəni irsin dağıdılması və etnik təmizləmə siyasətini davam etdirdi.
Azərbaycan isə ədalətin bərpası naminə sonadək siyasi səbir nümayiş etdirdi. Lakin bəlliydi ki, bu vəziyyət uzun sürə bilməzdi. 2020-ci ilin payızında 44 günlük Vətən müharibəsi ilə Azərbaycan tarixində yeni səhifə açıldı. Ermənistan ordusu döyüş meydanında darmadağın edildi, 300-dən çox şəhər, qəsəbə və kənd azad olundu. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü beynəlxalq hüquqa uyğun şəkildə bərpa etdi. Bu qələbə yalnız bir hərbi zəfər deyil, həm də milli iradənin, milli həmrəyliyin və siyasi uzaqgörənliyin təntənəsi idi.
İşğaldan azad edilən torpaqlarda Azərbaycan bu gün sülh, quruculuq və inkişaf mühitini formalaşdırır. “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində artıq 16 şəhər və kəndə köç prosesi həyata keçirilib. 50 mindən çox insan yeni həyatını bu torpaqlarda qurmağa başlayıb. Azərbaycan burada müasir texnologiyalara əsaslanan “ağıllı kənd” və “ağıllı şəhər” layihələrini tətbiq edir, infrastruktur tamamilə yenidən qurulur, region iqtisadi və sosial cəhətdən dirçəlir.
Lakin işğalın mirası hələ də öz izlərini saxlayır. Ermənistan tərəfindən basdırılmış bir milyondan çox mina bu gün də insanların həyatına təhlükə yaradır. Müharibədən sonra 400-ə yaxın vətəndaş mina partlamaları nəticəsində həyatını itirib və ya ağır xəsarət alıb. Bundan başqa, mədəni və dini irsimizə qarşı törədilmiş vandalizm aktları — məscidlərin dağıdılması, qəbiristanlıqların talan olunması, abidələrin məhv edilməsi — Ermənistanın sistemli və planlı şəkildə xalqımıza qarşı mədəni soyqırımı həyata keçirdiyini göstərir. Xarici ekspertlərin iştirakı ilə aparılan qiymətləndirmələrə əsasən, ölkəmizə dəymiş ziyanın miqyası 150 milyard ABŞ dolları səviyyəsində müəyyən edilib.
Bütün bu məsələlər 2025-ci il iyulun 4-də Xankəndidə keçirilən İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının 17-ci Zirvə görüşündə Prezident İlham Əliyev tərəfindən bir daha beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırıldı. Dövlət başçısı açıq və qətiyyətli şəkildə bəyan etdi ki, Azərbaycan heç vaxt işğalla barışmayıb və bu məsələ ilə bağlı dəfələrlə Ermənistan və onu dəstəkləyən dövlətlərə xəbərdarlıqlar edilib. Lakin bu xəbərdarlıqlar ciddiyə alınmadı və nəticədə Ermənistan özü peşman oldu.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında digər mühüm məqam Qərbi azərbaycanlıların hüquqları ilə bağlı idi. Ermənistandan deportasiya olunmuş yüz minlərlə soydaşımızın geri qayıdış hüququ beynəlxalq hüququn və ədalətin tələbidir. Azərbaycan bu məsələni beynəlxalq tribunalara daşımaqla yanaşı, artıq bu istiqamətdə real nəticələr də əldə edir. İyunda İstanbulda keçirilmiş İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Nazirlər Şurası bu məsələyə dair tarixi qətnamə qəbul etdi. 57 üzv dövlətin yekdil şəkildə qəbul etdiyi sənədlərdə Qərbi azərbaycanlıların geri qayıdış hüququ tanındı və Ermənistanın Azərbaycan icması ilə dialoqdan imtinası pisləndi. Bu, Azərbaycanın haqlı mövqeyinin beynəlxalq miqyasda dəstəkləndiyini və bu istiqamətdə diplomatik mübarizənin uğurla davam etdirildiyini göstərir.
Bu gün Xankəndidə beynəlxalq tədbirin — Zirvə görüşünün keçirilməsi isə yalnız rəsmi format deyil, həm də mühüm siyasi və simvolik hadisədir. Bu fakt Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin artıq danılmaz reallıq kimi qəbul olunduğunun sübutudur. İşğaldan azad edilmiş bir şəhərdə beynəlxalq təşkilatın rəhbər şəxslərinin toplanması Azərbaycanın diplomatik mövqeyinin, siyasi iradəsinin və yenidənqurma gücünün nümayişidir.

Rəşad Hacıyev,
12 nömrəli Salyan yol sahəsinin rəisi, YAP fəalı