Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri: Qardaşlıqdan strateji müttəfiqliyə doğru

Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətində Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlər xüsusi önəm daşıyır. Tarixi, dini və mədəni ortaq köklərə əsaslanan bu əlaqələr müstəqillik qazandıqdan sonra daha da güclənmişdir. Xüsusilə Türk dünyasının ayrılmaz hissəsi olan Azərbaycan və Mərkəzi Asiya respublikaları arasında əməkdaşlıq həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli formatlarda inkişaf etdirilir. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq imkanları genişləndikcə, bu münasibətlər strateji səviyyəyə yüksəlmişdir. Azərbaycan bu region ölkələri ilə enerji, nəqliyyat, ticarət, mədəniyyət və humanitar sahələrdə sıx əməkdaşlıq edir və bu əməkdaşlığın dərinləşməsi ölkəmizin regional və beynəlxalq siyasətində mühüm yer tutur.
Bu çərçivədə Azərbaycan ilə Özbəkistan arasındakı münasibətlər xüsusi yer tutur. Hər iki xalqı ortaq tarixi, dini və mənəvi bağlar birləşdirir. Özbəkistan Azərbaycanı daim strateji tərəfdaş olaraq qəbul etmiş, beynəlxalq təşkilatlarda bir-birini dəstəkləmişdir. Bu münasibətlərin təməli ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuşdur. Ulu Öndər hələ 1990-cı illərdə Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin dərinləşdirilməsini zəruri sayaraq, bir sıra mühüm addımlar atmış və Daşkənd ilə Bakının siyasi, iqtisadi və mədəni baxımdan yaxınlaşmasına təkan vermişdir. Onun rəhbərliyi ilə Azərbaycan bu istiqamətdə öz mövqeyini möhkəmləndirmiş və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlər formalaşmışdır.
Prezident İlham Əliyev də Ulu Öndərin bu strateji kursunu uğurla davam etdirir. Dövlət başçısı Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrini daim prioritet kimi dəyərləndirmiş, bu münasibətlərin daha da genişlənməsi üçün ardıcıl və məqsədyönlü siyasət həyata keçirmişdir. Son illərdə iki ölkə arasında əlaqələrin intensiv xarakter alması, imzalanmış sənədlərin çoxluğu və həyata keçirilən layihələr bunun bariz nümunəsidir. 2022-ci ildə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana rəsmi səfəri, 2024-cü ildə Daşkənddə imzalanan “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Bəyannamə” və bu sənədin ratifikasiyası münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərdi. Bu sənəd təkcə siyasi deyil, həm də iqtisadi, texnoloji və mədəni sahələrdə birgə fəaliyyətin əsaslarını müəyyənləşdirir.
2025-ci il iyulun 2-də Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana rəsmi səfəri isə bu münasibətlərin zirvə nöqtələrindən biri oldu. Prezidentlərin təkbətək və geniş tərkibdə keçirdikləri görüşlərdə ikitərəfli münasibətlərin gələcək inkişaf istiqamətləri müəyyən edildi. Səfər çərçivəsində bir sıra mühüm sənədlər imzalandı, müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi razılaşdırıldı. Xüsusilə iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji, kənd təsərrüfatı və rəqəmsal inkişaf sahələrində konkret layihələrin reallaşdırılması üçün yol xəritələri təsdiq olundu. Həmçinin, iki ölkənin iş adamları və sənaye qurumları arasında birgə layihələrin icrası ilə bağlı praktiki mexanizmlər formalaşdırıldı.
Bu səfərin əhəmiyyətini daha da artıran əsas amillərdən biri də Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında rəsmi müttəfiqlik münasibətlərinin bir daha təsdiqlənməsi oldu. Prezident İlham Əliyev bəyanatında bu münasibətləri “dostluqdan müttəfiqliyə, müttəfiqlikdən isə strateji tərəfdaşlığa doğru yüksələn münasibətlər” kimi xarakterizə etdi. O, bildirdi ki, Azərbaycan ilə Özbəkistan bütün regional və beynəlxalq platformalarda bir-birini dəstəkləyir, vahid mövqedən çıxış edir. Prezident Mirziyoyev də öz çıxışında Azərbaycanı qardaş ölkə adlandıraraq, bu səfərin münasibətlərə yeni nəfəs verdiyini və əməkdaşlıq ruhunun daha da gücləndiyini qeyd etdi.
Səfər çərçivəsində humanitar və mədəni əlaqələrin genişləndirilməsi də əsas diqqət mərkəzində oldu. Bakı şəhərində “Özbəkistan Parkı”nın, Daşkənddə isə “Azərbaycan Parkı”nın yaradılması ilə bağlı razılıq əldə olundu. Bu təşəbbüslər xalqlar arasında dostluğun və qardaşlığın təzahürü kimi qəbul edilir. Bununla yanaşı, elm, təhsil və gənclər siyasəti sahəsində əməkdaşlıq üzrə yeni təşəbbüslər irəli sürüldü, iki ölkə arasında mədəni tədbirlərin, sərgilərin və forumların keçirilməsi planlaşdırıldı.
Nəticə etibarilə, Özbəkistan Prezidentinin 2025-ci il iyul səfəri Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu səfər təkcə iki ölkə arasında siyasi dialoqun gücləndirilməsinə deyil, eyni zamanda iqtisadi və mədəni inteqrasiyanın dərinləşməsinə də ciddi təkan verdi. Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli siyasəti və uzaqgörənliyi sayəsində Azərbaycan bu münasibətləri Türk dünyası və bütövlükdə Avrasiya məkanında nümunəvi bir əməkdaşlıq modelinə çevirə bildi. Bu istiqamətdə atılan addımlar, imzalanan sənədlər və qarşılıqlı inam gələcəkdə daha möhkəm və dinamik tərəfdaşlığa zəmin yaradır.

Günay Xankişiyeva, 
Salyan rayon Yenikənd kəndi, YAP fəalı