Müstəqil enerji siyasətinin 20 illik uğur yolu

Azərbaycanın müasir inkişaf tarixində enerji sektoru həmişə aparıcı sahələrdən biri olmuşdur. Amma bu sahədə əldə olunan uğurlar, sadəcə mövcud resursların istismarı ilə deyil, düzgün siyasi iradə, strateji planlaşdırma və dayanıqlı infrastruktur quruculuğu ilə mümkün olmuşdur. Müstəqilliyin ilk illərində qarşıya çıxan iqtisadi, sosial və texniki çətinliklər enerji sektoruna da təsirsiz ötüşməmişdi. Köhnəlmiş avadanlıqlar, tez-tez baş verən enerji kəsintiləri, daxili tələbatı ödəməkdə çətinliklər və texnoloji gerilik enerji təminatını milli təhlükəsizlik məsələsinə çevirmişdi.
Bu şəraitdə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə enerji siyasətində dönüş yarandı. Ulu Öndərin uzaqgörən siyasəti nəticəsində Azərbaycanın enerji sektorunun təməli sistemli şəkildə qoyulmağa başlandı. 1994-cü ildə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” ilə Azərbaycanın zəngin neft-qaz ehtiyatları beynəlxalq bazara çıxarıldı və ölkənin enerji potensialı dünya miqyasında tanındı. Bakı-Tbilisi-Ceyhan və Bakı-Tbilisi-Ərzurum kəmərləri kimi strateji layihələrin təşəbbüskarı və əsas müəllifi də məhz Heydər Əliyev idi. O, yalnız neft ixracını deyil, enerji sahəsində milli maraqları qoruyacaq hüquqi bazanı, beynəlxalq əməkdaşlıq formatlarını və institusional islahatları da formalaşdırdı.
Ulu Öndərin əsasını qoyduğu bu siyasət Prezident İlham Əliyev tərəfindən daha da inkişaf etdirildi və enerji sahəsində keyfiyyətcə yeni bir mərhələ başlandı. 2003-cü ildən etibarən Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə enerji sektorunda həm daxili, həm də xarici yönümlü mühüm islahatlar həyata keçirildi. Dövlət siyasətində enerji sektorunun inkişafı xüsusi prioritet elan olundu. Qısa müddət ərzində həm paylayıcı, həm də istehsal infrastrukturunda dərin dəyişikliklər baş verdi. Müasir elektrik stansiyalarının tikintisi, köhnə avadanlıqların yenilənməsi və yeni ötürücü xətlərin qurulması sayəsində Azərbaycan enerji baxımından tələbkar bir daxili bazarı sabit şəkildə təmin edən, hətta regional və beynəlxalq enerji ixracatçısına çevrilən bir ölkəyə çevrildi.
Hazırda ölkənin ümumi elektrik istehsalı gücü təqribən 9 000 meqavat səviyyəsindədir. Təkcə son 20 ildə tikilən elektrik stansiyalarının sayı 30-dan çoxdur. Bu obyektlər arasında bir sıra mühüm layihələr var ki, onların hər biri ölkənin enerji xəritəsində dönüş nöqtəsi olub. Bu prosesin davamı kimi, 2025-ci ilin iyun ayında Mingəçevirdə istifadəyə verilən “8 Noyabr” Elektrik Stansiyası öz miqyası və texniki göstəriciləri ilə xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyev məhz həmin mərasimdə etdiyi çıxışda belə bir mühüm fikri səsləndirdi: “Biz son 20 il ərzində Azərbaycanın energetika sistemini demək olar ki, sıfırdan qurmuşuq.” Bu sözlər bir tərəfdən görülən işlərin miqyasını, digər tərəfdən isə həmin işlərin ideya və strateji əsaslarını aydın şəkildə ortaya qoyur.
“8 Noyabr” Elektrik Stansiyası 1 280 meqavat gücə malik olmaqla ölkənin ən iri istilik elektrik stansiyasıdır. Bu obyekt müasir texnologiyalarla təchiz olunub və Avropa standartlarına cavab verən səmərəlilik göstəricilərinə malikdir. Stansiyanın istifadəyə verilməsi nəticəsində ildə təxminən 1,3 milyard kubmetr təbii qaz qənaət olunur. Bu isə həm daxili tələbatın daha optimal şəkildə ödənilməsi, həm də ixrac imkanlarının artması deməkdir. Ən əsası isə, bu stansiya enerji sistemində daha stabil və çevik idarəetmə rejimi yaradaraq, payız-qış mövsümündə yükün artdığı dövrlərdə fasiləsiz enerji təminatını mümkün edir. Bu, ölkənin enerji təhlükəsizliyi baxımından strateji əhəmiyyətə malikdir. Digər tərəfdən, belə irimiqyaslı layihələr yerli mühəndis potensialının inkişafı, innovativ yanaşmaların tətbiqi və xarici tərəfdaşlarla yüksək səviyyəli texnoloji əməkdaşlıq baxımından da olduqca dəyərlidir.
Azərbaycanın bu sahədə apardığı siyasət yalnız öz tələbatını ödəməyə deyil, eyni zamanda region ölkələrinə və Avropaya enerji təchizatında etibarlı tərəfdaş kimi çıxış etməyə yönəlib. Məhz bu baxımdan “8 Noyabr” Elektrik Stansiyası təkcə bir texniki obyekt deyil, həm də ölkənin müstəqil enerji strategiyasının simvoludur. Prezident İlham Əliyevin də dediyi kimi, enerji sektoru ölkənin inkişafında təkcə iqtisadi deyil, siyasi və strateji çəkidə də öz sözünü deyən sahədir. Energetikanın inkişafı sosial rifahın, sənayeləşmənin və regional inteqrasiyanın hərəkətverici qüvvəsinə çevrilmişdir. Bu gün Azərbaycan təkcə neft və qaz ehtiyatları ilə deyil, həm də müasir və dayanıqlı enerji sistemi ilə regionun liderlərindən biridir.
Göründüyü kimi, "sıfırdan qurulan enerji sistemi" ifadəsi sadəcə keçmişə istinad deyil, həm də gələcəyə verilən mesajdır – davamlılıq, müasirlik və milli maraqlar naminə düşünülmüş enerji siyasəti. Bu siyasətin təməlini Ümummilli Lider Heydər Əliyev qoymuş, Prezident İlham Əliyev isə onu müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirərək yeni zirvələrə çatdırmışdır.

Ülviyyə Ağalarova, 
Salyan rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı, YAP fəalı