NATO-nun Madrid sammiti və bu xüsusda qardaş Türkiyə dövlətinin siyasi-hərbi uğuruna həsr etdiyim məqaləmi müzakirənizə təqdim edirəm.

ELMAN NƏSİROV
MİLLİ MƏCLİSİN DEPUTATI,
 YAP TƏFTİŞ KOMİSSİYASININ ÜZVÜ,
 SİYASİ ELMLƏR DOKTORU, 
PROFESSOR

NATO-NUN MADRİD SAMMİTİ: TÜRKİYƏ QALİB STATUSUNDA

NATO-nun Madrid sammiti tarixi məzmun kəsb edərək, tarixə qovuşdu. Qəbul etdiyi qərarların miqyası bu reallığı şərtləndirdi. Bu, ilk növbədə NATO-nun İsveç və Finlandiya dövlətləri hesabına genişləndirilməsində və hərbi alyansın yeni Strateji Konsepsiyasının qəbulunda öz təsdiqini tapdı. NATO ölkələrinin hərbi büdcəsinin artırılması və alyansın hərbi təmsilçilik arealının genişləndirilməsi razılaşdırıldı. Bununla da “soyuq müharibə” bitdikdən  sonra ilk dəfədir ki, vaxtilə Uinston Çerçilin işlətdiyi  “dəmir pərdə” ifadəsi kollektiv Qərb ilə Rusiya arasındakı yeni qlobal qarşıdurma vəziyyətinin “lakmus kağızı”na çevrildi. Təkcə bir faktı qeyd edək ki, sözügedən “Konsepsiya”da Rusiyanın yeritdiyi siyasət “avroatlantik məkanda sülh, sabitlik və müttəfiqlər üçün birbaşa və ən təsirli təhdid” kimi qiymətləndirildi. Müqayisə üçün: həmin sənəddə Çin  Qərb üçün yalnız “strateji çağırış” kimi nəzərdə tutulmuşdur. 
Sammitin birbaşa praktiki nəticəsi olaraq Ukraynaya yeni yardim zərfi təsdiqləndi və xüsusilə də hərbi yardımın miqyası və çeşidinin artırılması haqqında yekdil razılıq əldə olundu. Bundan savayı, yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, hərbi alyans üzvləri 2014-cü ildən sonra bir daha üzərilərinə öhdəlik götürdülər ki, hərbi büdcələri ÜDM-nin 2%-dən aşağı olmayacaqdır. NATO-nun Baş katibi Yens Stoltenberqin verdiyi məlumata görə, artıq 9 ölkə 2%-i aşan göstəriciyə malikdir. 19 ölkə isə göstərilən hədəfə 2024-cü ildə çatmaq öhdəliyi götürmüşdür. Bundan başqa, hərbi alyansın “Çevik reaksiya qüvvələri”nin sayının 7 dəfə artırılıb, 300 min nəfərə çatdırılması qərara alındı.
NATO-nun Madrid sammitinin əsl qalibi isə qardaş Türkiyə dövlətidir. NATO-da ikinci hərbi potensiala malik Türkiyə dövlətinin olduqca müdrik və xarizmalı siyasi lideri olan Rəcəb Tayyib Ərdoğanın İsveç və Finlandiyanın NATO-ya qəbulu məsələsində tutduğu prinsipial və qətiyyətli mövqe öz müsbət nəticələrini verdi. Türkiyənin irəli sürdüyü şərtlər, demək olar ki, tam qəbul edildi. Elə buna görə də rəsmi Ankara veto hüququnu geri götürdü. Türkiyə hansı güzəştlərə Qərbi məcbur etməyi bacardı?
İlk növbədə, Türkiyəyə qarşı silah satışı embarqosu aradan qaldırılır. C-400 ZRK-nı Rusiyadan aldığına görə ABŞ-ın sanksiyalarına tuş gələn Türkiyə bundan sonra 40 ədəd modernləşdirilmiş F-16 qırıcı təyyarələrini Pentaqondan ala biləcəkdir. Türkiyə bu yüksək keyfiyyətli qırıcııların alınmasını daha müasir F-35-lərni istehsal üzrə proqramdan çıxarılmasının kompensasiyası kimi Ağ ev qarşısında irəli sürmüşdü. F-35 qırıcıA təyyarələrinin alınması da uzaq olmayan perspektivdə real görünür. 
Nəhayət, rəsmi Ankara İsveç və Finlandiyanı Türkiyə əleyhinə terrorçuları himayə etməkdə və onlara sığınacaq verməkdə ittiham edirdi. Terrorçuları Türkiyəyə təhvil verəcəyi təqdirdə bu iki dövlətin NATO-ya üzvlüyünə etiraz edilməyəcəyi şərt kimi irəli sürülürdü. Artıq bu məsələlərdə də razılaşmanın olduğu bəllidir.
Beləliklə, NATO-nun Madrid sammiti və onun qəbul etdiyi tarixi qərarlar təkcə dünyada yeni geosiyasi konfiqurasiyanın formalaşmağa başAladığının müjdəçisi olmayıb, həm də onun konturlarının cızıldığı zamanın və məkanın göstəricisinə çevrilmişdir. Bu reallıqda qardaş Türkiyə dövləti yeni güc mərkəzi olmağa potensial və real qüdrəti çatan olduqca azsaylı beynəlxalq aktorlar sırasındadır. Bu, aksiomdur. İsbata ehtiyacı olmayan həqiqətdir.

ELMAN NƏSİROV
MİLLİ MƏCLİSİN DEPUTATI,
YAP TƏFTİŞ KOMİSSİYASININ ÜZVÜ,
 SİYASİ ELMLƏR DOKTORU, PROFESSOR