Qubadlının tarixi yaddaşı və dirçəliş salnaməsi

Qubadlının tarixini onun bərəkətli torpaqlarından, zəhmətkeş insanlarından, formalaşmış təsərrüfat ənənələrindən və zəngin mənəvi irsindən ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. Bu diyarın həyatında əkinçilik və heyvandarlıq əsrlər boyu mühüm yer tutmuş, torpağa bağlılıq insanların yaşayış tərzini, məşğuliyyətini və gündəlik həyatını müəyyənləşdirmişdir. Qubadlı yalnız təbii gözəllikləri və tarixi abidələri ilə deyil, həm də iqtisadi potensialı, kənd təsərrüfatı ənənələri və özünəməxsus həyat ritmi ilə seçilən Azərbaycan bölgələrindən biri olmuşdur.
İşğaldan əvvəl Qubadlı rayonunun iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edirdi. Burada taxıl, üzüm, tütün və bostan məhsulları becərilir, heyvandarlıq, baramaçılıq və digər təsərrüfat sahələri inkişaf edirdi. “Yazı düzü”, “Gəyən” və “Məzrə” kimi məhsuldar ərazilər əkinçilik üçün əlverişli imkanlar yaradır, Bərgüşad və Həkəri çaylarının vadiləri təsərrüfat fəaliyyətinin genişlənməsində mühüm rol oynayırdı. Xüsusilə tütünçülük və üzümçülük rayonun iqtisadi həyatında seçilən sahələrdən idi. Əhalinin zəhməti hesabına yetişdirilən məhsullar bölgənin təsərrüfat dövriyyəsinə töhfə verir, kənd yerlərində məşğulluğun və yaşayışın əsasını formalaşdırırdı. 
Rayonun iqtisadi həyatı yalnız əkinçilik və heyvandarlıqla məhdudlaşmırdı. İşğal ərəfəsində sənaye və emal sahələri də inkişaf edirdi. Üzümün ilkin emalı müəssisələri, yağ-pendir və asfalt zavodları, inkubator-quşçuluq fabriki, balıqyetişdirmə təsərrüfatı, daş karxanaları və mərmər sexi rayonun istehsal imkanlarının genişliyini göstərirdi. Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və emalı arasında yaranmış əlaqələr yerli iqtisadiyyatın inkişafına, əhalinin məşğulluğuna və rayonun sosial həyatının canlanmasına xidmət edirdi. Bu faktlar Qubadlının işğaldan əvvəlki iqtisadi quruluşunun müxtəlif sahələri əhatə etdiyini və bölgənin mühüm inkişaf potensialına malik olduğunu nümayiş etdirir. 
Lakin Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində Qubadlı 1993-cü il avqustun 31-də işğal olundu və rayonun dinc həyatına ağır zərbə vuruldu. Uzun illər ərzində formalaşmış təsərrüfat əlaqələri dağıldı, istehsal müəssisələri və sosial infrastruktur zərər gördü, yaşayış məntəqələri viran qoyuldu. Doğma yurdlarından didərgin düşən insanlar ev-eşiklərini, əkin sahələrini, bağlarını və illərlə zəhmət çəkərək qurduqları həyatlarını geridə qoymağa məcbur oldular. Bununla belə, Qubadlının keçmişi, el-oba ənənələri və doğma torpağa bağlılıq hissi insanların yaddaşında yaşamaqda davam etdi. Yurd həsrəti illər keçdikcə azalmadı, əksinə, qayıdış arzusunu daha da gücləndirdi.
Azərbaycan xalqının ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində apardığı mübarizənin həlledici mərhələsi 2020-ci ildə başlandı. Sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi dövlətimizin hərbi qüdrətini, xalqımızın birliyini və Azərbaycan Ordusunun yüksək döyüş hazırlığını bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən uğurlu hərbi əməliyyatlar nəticəsində işğal altındakı torpaqlarımız bir-birinin ardınca azad edildi. Bu müharibə Azərbaycanın müasir tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi, uzun illər davam edən işğala son qoyulması və ərazi bütövlüyümüzün bərpası üçün həlledici zəmin yaratdı.
Qubadlı şəhərinin 2020-ci il oktyabrın 25-də azad olunması Vətən müharibəsinin gedişində mühüm strateji əhəmiyyət daşıyan hadisələrdən biri oldu. Şəhərin azadlığı Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanında qazandığı uğurların davamı, düşmənin müdafiə mövqelərinə vurulan ciddi zərbə və Zəfərə doğru irəliləyişin mühüm mərhələsi idi. Bu qələbə hər bir azərbaycanlının qəlbində qürur hissi yaratdı, doğma yurdlarından ayrı düşmüş Qubadlı sakinlərinin qayıdış ümidini gerçəyə çevirdi. Şəhərin azad edilməsi bir daha təsdiqlədi ki, xalqın iradəsi, dövlətin qətiyyəti və ordunun gücü bir məqsəd ətrafında birləşdikdə qarşıya qoyulan ən böyük hədəflərə nail olmaq mümkündür. 
Bu gün azad edilmiş Qubadlıda həyata keçirilən bərpa və quruculuq işləri şəhərin gələcəyinə yeni məzmun verir. İnfrastrukturun yenidən qurulması, yaşayış məntəqələrinin bərpası, sosial obyektlərin inşası və rayonun iqtisadi potensialının dirçəldilməsi doğma torpaqlarda həyatın yenidən canlanmasına istiqamətlənib. İşğaldan əvvəl kənd təsərrüfatı və istehsal sahələri ilə seçilən Qubadlının gələcək inkişafında bu ənənələrin müasir imkanlarla uzlaşdırılması, torpaq və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə olunması, əhalinin məşğulluğunun artırılması mühüm rol oynaya bilər. Beləliklə, rayonun tarixi iqtisadi potensialının bərpası ilə müasir inkişaf hədəfləri arasında yeni əlaqə formalaşır.
Qubadlı tarixinin bugünkü mərhələsi keçmişə ehtiramla yanaşı, gələcəyə inamı da özündə birləşdirir. Vaxtilə zəhmətkeş insanların əməyi ilə canlanan təsərrüfat həyatı bu gün yenidən quruculuq və inkişaf perspektivləri ilə gündəmə gəlir. Doğma yurda qayıdış, tarixi irsin qorunması, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması və yeni nəslin vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsi Qubadlının gələcəyinin əsas istiqamətlərindəndir. Şəhərin dirçəlişi yalnız dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin bərpası deyil, həm də insanların doğma torpaqla qırılmaz bağlarının yenidən möhkəmlənməsi deməkdir.
Qubadlının keçmişdən gələcəyə uzanan yolu xalqımızın doğma torpağa bağlılığının, əzmkarlığının və qurub-yaratmaq iradəsinin ifadəsidir. Bir zamanlar zəhmətkeş insanların əməyi ilə canlanan təsərrüfat həyatı, illərlə yaddaşlarda qorunan yurd xatirələri və azadlıq uğrunda göstərilən qəhrəmanlıq bu diyarın tarixini vahid bir salnamədə birləşdirir. Bu gün Qubadlının yenidən dirçəldilməsi həmin salnamənin yeni səhifəsidir. İşğalın izlərini quruculuqla əvəz edən, həsrət dolu xatirələri qayıdış sevinci ilə birləşdirən Qubadlı Azərbaycanın yenilməz ruhunun və Zəfərdən doğan gələcəyə inamının canlı təcəssümüdür.

Seyidağa Ağayev,
YAP Salyan rayon təşkilatının gənc YAP fəalı