Təhsilalanların geyim qaydaları məktəbdə bərabərliyin və nizam-intizamın təminatıdır

Məktəbli geyimi təhsil müəssisəsinin gündəlik həyatında müəyyən nizamın qorunmasına və şagirdlər arasında vahid yanaşmanın formalaşmasına xidmət edən mühüm məsələlərdəndir. Uşaqların məktəbə hansı geyimdə gəlməsi yalnız xarici görünüşlə bağlı deyil, həm də ümumi qaydalara münasibət, kollektivə mənsubluq və şəxsi məsuliyyət anlayışları ilə əlaqəlidir. Buna görə də dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların geyimi ilə bağlı müəyyən edilmiş tələblərin mahiyyətinin düzgün anlaşılması və onların məqsədəuyğun şəkildə tətbiqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Məktəbli formasının əsas üstünlüklərindən biri şagirdlərin təhsil prosesində bərabər mövqedə çıxış etməsinə şərait yaratmasıdır. Müxtəlif sosial və iqtisadi şəraitdə yaşayan ailələrin övladları eyni məktəbdə təhsil alırlar. Geyim seçiminin ailələrin maddi imkanlarından asılı olaraq fərqlənməsi bəzən uşaqlar arasında zahiri müqayisələrə, müəyyən üstünlük və fərqlilik təsəvvürlərinin yaranmasına səbəb ola bilər. Vahid geyim qaydaları isə belə fərqlərin məktəb mühitində ön plana çıxmasını məhdudlaşdırır, şagirdlərin bir-birinə münasibətində qarşılıqlı hörmətin və bərabərliyin güclənməsinə kömək edir.
Təhsil müəssisəsində əsas meyar şagirdin geyimi deyil, onun biliyi, bacarığı, davranışı və şəxsi inkişafı olmalıdır. Məktəbli forması uşaqların fərdi xüsusiyyətlərini aradan qaldırmır, onların maraqlarını və istedadlarını eyniləşdirmir. Əksinə, geyimdə ümumi yanaşmanın tətbiqi şagirdlərin diqqətinin xarici görünüşdən daha çox təhsilə, yeni biliklərin mənimsənilməsinə və şəxsi nailiyyətlərə yönəlməsinə şərait yaradır. Bu baxımdan geyim qaydaları məktəbdə sağlam rəqabət və qarşılıqlı dəstək mühitinin formalaşmasına xidmət edən amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Məktəbli formasının digər mühüm cəhəti şagirdlərdə kollektivə mənsubluq hissini gücləndirməsidir. Şagird məktəbin yalnız bilik aldığı məkan deyil, həm də müəyyən qaydalar və ümumi məqsədlər ətrafında birləşən kollektiv olduğunu dərk etməlidir. Bu mühitdə hər kəsin üzərinə düşən vəzifələrə məsuliyyətlə yanaşması, məktəbin daxili qaydalarına əməl etməsi və digər şagirdlərin hüquqlarına hörmət göstərməsi vacibdir. Geyim tələblərinə riayət etmək də bu ümumi məsuliyyətin gündəlik həyatda ifadə olunan formalarından biridir.
Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 21 sentyabr 2026-cı il tarixli 309 nömrəli qərarı dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların geyim forması ilə bağlı tələbləri müəyyən edir. Bu tələblərin tətbiqi məktəblərdə vahid yanaşmanın qorunmasına, geyim məsələsində aydın qaydaların mövcud olmasına və təhsil prosesinin təşkilinə kömək edir. Qaydaların düzgün yerinə yetirilməsi üçün onların yalnız formal tələb kimi qəbul edilməsi deyil, təhsil mühitində hansı məqsədə xidmət etdiyinin də anlaşılması vacibdir.
Geyim qaydalarının tətbiqində məktəb rəhbərliyinin və müəllimlərin üzərinə düşən vəzifələrlə yanaşı, valideynlərin məsuliyyəti də xüsusi qeyd olunmalıdır. Ailə uşağın gündəlik davranışının, intizamının və məsuliyyət hissinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Valideynlərin məktəbin müəyyən etdiyi geyim tələblərinə münasibəti övladlarının bu qaydalara yanaşmasına da təsir göstərir. Buna görə də ailə ilə təhsil müəssisəsi arasında qarşılıqlı anlaşmanın olması, yaranan sualların müzakirə yolu ilə həll edilməsi və uşaqlara qaydaların mahiyyətinin izah olunması əhəmiyyətlidir.
Eyni zamanda, məktəbli formasına dair tələblər tətbiq edilərkən uşaqların hüquqları və ləyaqəti qorunmalıdır. Heç bir şagird geyiminə və ailəsinin sosial vəziyyətinə görə alçaldılmamalı, digər uşaqlardan fərqli münasibətlə üzləşməməlidir. Məktəbin vəzifəsi qaydalara əməl olunmasını təmin etməklə yanaşı, hər bir şagirdin özünü təhlükəsiz və bərabərhüquqlu hiss etdiyi mühit yaratmaqdır. Bu səbəbdən maarifləndirmə, izahat və valideynlərlə əməkdaşlıq geyim tələblərinin həyata keçirilməsində mühüm yer tutmalıdır.
Məktəbli geyimi məsələsinə milli-mədəni ənənələr baxımından da yanaşmaq mümkündür. Azərbaycan xalqının geyim mədəniyyəti tarixi irsimizin mühüm tərkib hissəsidir. Milli geyim nümunələrinin məktəblərdə keçirilən müvafiq tədbirlərdə təqdim edilməsi şagirdlərin mədəni irsimizə marağının artırılmasına və tarixi ənənələrimizin tanıdılmasına şərait yaradır. Müəyyən edilmiş qaydalara uyğun olaraq, milli tarixə, mədəniyyətə və dəyərlərə həsr olunan tədbirlərdə pedaqoji şuranın qərarı əsasında milli geyim elementlərindən istifadə edilməsi bu istiqamətdə əhəmiyyətli imkan yaradır.
Ümumilikdə, təhsilalanların geyim qaydaları məktəb həyatının təşkilinə, şagirdlər arasında bərabər münasibətlərin qorunmasına və ümumi intizamın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu qaydaların məqsədi uşaqların fərdi xüsusiyyətlərini məhdudlaşdırmaq deyil, hər kəs üçün aydın və eyni şəkildə tətbiq olunan tələblər əsasında sağlam təhsil mühiti yaratmaqdır. Məktəb rəhbərliyi, müəllimlər, valideynlər və şagirdlər bu məsələyə qarşılıqlı məsuliyyət və anlaşma ilə yanaşdıqda müəyyən edilmiş tələblərin tətbiqi daha səmərəli olur. Nəticədə məktəbli geyimi təhsilin əsas məqsədlərinə uyğun şəkildə, bilik, davranış mədəniyyəti və qarşılıqlı hörmətin ön planda olduğu məktəb mühitinin formalaşmasına töhfə verir.

Səməd Zeynalov,
Salyan rayon Qarabağlı 1 saylı kənd tam orta məktəbin müəllimi, YAP fəalı