Dövlətçilik tariximizin Heydər Əliyev səhifəsi

Tarix yazmış xalqların inkişaf yolu özünəməxsus xüsusiyyətləri ilə seçilir. Bu inkişafın formalaşmasında xalqın milli iradəsi, dövlətçilik ənənələri və liderlik amili mühüm rol oynayır. Azərbaycan xalqının müasir tarixində bu amillərin ən parlaq təcəssümü Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyəti və zəngin dövlətçilik irsi ilə bağlıdır. Heydər Əliyevin adı Azərbaycanın XX əsrin ikinci yarısından başlayaraq keçdiyi inkişaf yolunun, müstəqillik ideyasının möhkəmlənməsinin və müasir dövlətçilik modelinin formalaşmasının mühüm mərhələləri ilə sıx bağlıdır. Onun siyasi irsi bu gün də Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin öyrənilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin ilk böyük mərhələsi 1969-cu ildən başlayır. Həmin dövrdə onun rəhbərliyi ilə Azərbaycanın sənaye, kənd təsərrüfatı, elm, təhsil, mədəniyyət və digər sahələrində inkişaf prosesləri sürətləndi, milli kadr potensialının gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Azərbaycan gənclərinin keçmiş SSRİ-nin qabaqcıl ali məktəblərində təhsil almasına şərait yaradılması, milli hərbi kadrların hazırlanması üçün Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi məktəbin yaradılması sonrakı dövrlərdə ölkənin insan və kadr potensialının formalaşmasına təsir göstərən mühüm amillərdən oldu. 1982-ci ildə Heydər Əliyevin SSRİ rəhbərliyinə irəli çəkilməsi isə onun dövlət idarəçiliyində qazandığı böyük təcrübənin və siyasi nüfuzunun göstəricisi idi.
Ulu Öndərin milli dövlətçilik tarixində xüsusi yeri isə Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası ərəfəsində Naxçıvanda həyata keçirdiyi fəaliyyətlə daha aydın görünür. Naxçıvan Ali Məclisinin Sədri seçildikdən sonra üçrəngli dövlət bayrağının qaldırılması, muxtar respublikanın adından “Sovet Sosialist” ifadəsinin çıxarılması, 20 Yanvar hadisələrinə siyasi qiymət verilməsi, SSRİ-nin saxlanılması ilə bağlı referendumda iştirakdan imtina barədə qərarın qəbul edilməsi və 31 dekabrın Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü elan olunması milli dövlətçilik düşüncəsinin möhkəmlənməsinə xidmət edən tarixi addımlar idi. 
Müstəqilliyin ilk illərində ölkədə yaranmış mürəkkəb ictimai-siyasi vəziyyət Heydər Əliyevin siyasi iradəsinə və dövlətçilik təcrübəsinə ehtiyacı daha da artırdı. 1992-ci il noyabrın 21-də Naxçıvanda Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis konfransının keçirilməsi və Heydər Əliyevin partiyanın Sədri seçilməsi həmin dövrün mühüm siyasi hadisələrindən biri oldu. YAP-ın yaradılması milli maraqlar ətrafında təşkilatlanmış siyasi qüvvənin formalaşmasına şərait yaratdı. 
1993-cü ildə ölkənin üzləşdiyi ağır böhran şəraitində Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı və iyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Sədri seçilməsi dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Həmin il oktyabrın 3-də keçirilmiş prezident seçkilərində Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ilə ölkədə dövlət quruculuğu, təhlükəsizliyin təmin olunması, iqtisadiyyatın bərpası, beynəlxalq əlaqələrin inkişafı və demokratik institutların formalaşdırılması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirilməyə başladı. 
Bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi inkişaf və milli gücün formalaşdırılması idi. “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması Azərbaycanın enerji strategiyasının əsasını qoyan mühüm hadisələrdən biri olmaqla yanaşı, ölkənin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə və xarici tərəfdaşlarla uzunmüddətli əməkdaşlığın formalaşmasına imkan yaratdı. Bununla paralel olaraq dövlət idarəçiliyinin hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı, 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası qəbul edildi. Beləliklə, müstəqil dövlət quruculuğunun siyasi, hüquqi və iqtisadi dayaqları daha sistemli şəkildə formalaşdırıldı. Azərbaycanın milli inkişaf strategiyasının əsas istiqamətləri sırasında müstəqil dövlət quruculuğu, təhlükəsizlik və ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi dayanırdı. 
Ümummilli Liderin dövlətçilik fəaliyyətinin mühüm cəhətlərindən biri də milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi və azərbaycançılıq ideyasının cəmiyyətin birləşdirici dəyərinə çevrilməsi idi. Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi, xaricdə yaşayan azərbaycanlılarla əlaqələrin gücləndirilməsi və ümumi milli məqsədlər ətrafında birlik ideyasının təşviqi bu siyasətin əsas istiqamətlərini təşkil edirdi. Bu baxımdan Heydər Əliyevin irsi yalnız konkret siyasi qərarlar toplusu deyil, həm də dövlətçilik düşüncəsinin, milli özünüdərkin və vətəndaş məsuliyyətinin inkişafına təsir göstərən mənəvi-siyasi məktəb kimi qiymətləndirilir.
Ümummilli Liderin müəyyən etdiyi dövlətçilik xəttinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun gələcəyə hesablanması idi. 1998-ci ildə andiçmə mərasimində söylədiyi “Biz gələcəyə nikbinliklə baxırıq. Mən Azərbaycanın gələcəyini çox gözəl görürəm” fikri onun dövlət quruculuğuna yanaşmasının mahiyyətini ifadə edirdi. Bu yanaşmada əsas məqsəd yalnız mövcud problemlərin həlli deyil, Azərbaycanın uzunmüddətli inkişafı üçün dayanıqlı siyasi, iqtisadi və institusional əsasların yaradılması idi.
Ulu Öndər Heydər Əliyev irsinin müasir dövrdə əhəmiyyətini müəyyən edən əsas məqamlardan biri də dövlətçilik siyasətinin davamlılığıdır. 2003-cü ildən etibarən Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın iqtisadi, sosial və infrastruktur inkişafı, müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və milli maraqların müdafiəsi istiqamətində həyata keçirilən siyasət ölkənin yeni inkişaf mərhələsinə keçməsini təmin edən proseslərlə müşayiət olunub. Bu dövrdə həyata keçirilən layihələr və islahatlar Azərbaycanın iqtisadi potensialının artmasına, regional və beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsinə şərait yaradıb. 2020-ci ildə ərazi bütövlüyünün bərpası və 2023-cü ildə dövlət suverenliyinin tam təmin olunması isə Azərbaycanın müasir tarixində yeni mərhələ formalaşdırıb. 
Bu gün Heydər Əliyev irsi Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin mühüm tərkib hissəsi kimi yaşamaqda və yeni nəsillər tərəfindən öyrənilməkdədir. Ulu Öndərin müəyyən etdiyi siyasi və dövlətçilik prinsiplərinin müasir dövrün tələbləri ilə uzlaşdırılması Azərbaycanın qarşısında yeni inkişaf imkanları açıb. Azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri, Böyük Qayıdış prosesi, iqtisadi və sosial inkişaf layihələri müstəqil Azərbaycanın qarşıdakı mərhələdəki əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən proseslər sırasındadır. Heydər Əliyev fenomeninin tarixi əhəmiyyəti də məhz burada özünü göstərir: onun siyasi irsi müəyyən bir dövrlə məhdudlaşmır, Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafında uzunmüddətli təsirə malik ideya və idarəçilik təcrübəsi kimi aktuallığını qoruyur.

Etibar Hüseynov,
YAP Salyan rayon təşkilatının veteran üzvü