Laçında yeni həyatın təməli möhkəmlənir

Bəzi şəhərlərin tarixini onların küçələri, binaları və meydanları deyil, həmin şəhərlərin yaşatdığı xatirələr və insan taleləri müəyyənləşdirir. Laçın da belə şəhərlərdən biridir. Bu torpağın hər kəndi, hər dağı, hər çayı və hər yaşayış məntəqəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında özünəməxsus yer tutur. Bu gün Laçına baxarkən isə yalnız keçmişin izlərini deyil, yenidən formalaşan bir şəhər həyatını, qurulan ailə ocaqlarını, məktəbə gedən uşaqları, fəaliyyətə başlayan müəssisələri və doğma yurda qayıdan insanların sevincini görmək mümkündür.
Laçında aparılan quruculuq işlərinin əsas fərqi də məhz ondadır ki, burada məqsəd yalnız binalar tikmək deyil. Qarşıya qoyulan əsas vəzifə insanların bütün ehtiyaclarını qarşılayan, sosial və iqtisadi həyatı ilə seçilən, özünəməxsus şəhər mühiti olan müasir Laçın yaratmaqdır. Bu proses yaşayış evlərindən təhsil müəssisələrinə, istehsal sahələrindən turizm obyektlərinə, istirahət məkanlarından su təsərrüfatına qədər geniş bir sahəni əhatə edir.
Laçının gələcəyinin necə qurulacağı artıq konkret planlarla müəyyənləşdirilir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2025-ci il 13 iyun tarixli Qərarı ilə “Laçın şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş Planı” təsdiq edilib. Sənəd şəhərin uzunmüddətli inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Burada xəstəxana, məktəbəqədər və tam orta təhsil müəssisələri, peşə məktəbi, mədəniyyət və turizm obyektləri, eləcə də İşğal və Zəfər muzeylərinin yerləşəcəyi Memorial Parkın yaradılması nəzərdə tutulur. Şəhərin planlaşdırılmasında tətbiq olunan “15 dəqiqəlik şəhər” prinsipi də sakinlərin gündəlik həyatının rahat təşkilinə hesablanıb. Yaşayış məhəllələrinin gündəlik tələbat obyektlərinə yaxın yerləşdirilməsi və rahat hərəkət imkanlarının yaradılması Laçının müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında qurulduğunu göstərir.
Bütövlükdə Laçında artıq 1000-dən çox yaşayış evi tikilib və bərpa edilib. Laçın şəhərində fərdi evlər, çoxmənzilli binalar və qeyri-yaşayış sahələri istifadəyə verilib, yeni yaşayış məhəllələrinin yaradılması istiqamətində də işlər davam etdirilir. Beləliklə, illərlə doğma yurda qayıtmaq həsrəti ilə yaşayan insanlar üçün yeni və rahat yaşayış mühiti formalaşdırılır. Laçın şəhərində yaradılacaq yeni yaşayış məhəllələrində müxtəlif ölçülü mənzillərin inşası nəzərdə tutulur. Bu yanaşma şəhərdə fərqli sosial və ailə tərkibinə malik sakinlərin ehtiyaclarının nəzərə alınmasına imkan verir. Burada qurulan məhəllələr yalnız yaşayış binalarından ibarət olmayacaq, insanların gündəlik həyatının, qonşuluq münasibətlərinin və sosial mühitin yenidən formalaşdığı məkanlara çevriləcək.
Laçının gələcəyinin qurulmasında təhsil xüsusi yer tutur. Rayonun 2 nömrəli tam orta məktəbinin yeni binasının istifadəyə verilməsi şagirdlərin müasir şəraitdə təhsil almasına imkan yaradıb. Məktəbdə müasir sinif otaqları, laboratoriyalar, informatika və texnologiya kabinetləri, məktəbəhazırlıq və digər tədris imkanları yaradılıb. 2023-cü ildə fəaliyyətə başlayan Zabux kənd tam orta məktəbi də kənd həyatının canlandırılmasına mühüm töhfə verir. Gələcəkdə Laçında məktəbəqədər və tam orta təhsil müəssisələri ilə yanaşı, peşə məktəbinin yaradılması da nəzərdə tutulur. Bu isə şəhərin sosial infrastrukturunun daha da genişləndirilməsinə və gənclərin doğma yurdda təhsil alaraq gələcək həyatlarını burada qurmasına imkan verəcək.
Laçında həyatın davamlılığı üçün yaşayışla yanaşı, iqtisadi imkanların yaradılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sənaye zonasında müxtəlif istehsal müəssisələrinin yaradılması rayonun iqtisadi fəallığının artırılmasına xidmət edir. Mebel fabriki, prefabrik modul evlərin istehsalı və digər müəssisələr yeni iş yerlərinin yaradılmasına imkan verir. Bu müəssisələrdə yerli sakinlərin, xüsusilə laçınlıların işlə təmin olunmasına üstünlük verilməsi Böyük Qayıdışın sosial və iqtisadi dayaqlarını gücləndirir. Laçın Aqro-Sənaye Parkı da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Burada mebel, yeyinti və yüngül sənaye, balıqçılıq, heyvandarlıq və digər istiqamətlər üzrə müəssisələrin yaradılması nəzərdə tutulur. Artıq parkda ayaqqabı və tikiş istehsalı sahələri də fəaliyyətə başlayıb. Yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması Laçının gələcəkdə yalnız yaşayış deyil, həm də əmək və istehsal mərkəzi kimi formalaşmasına imkan verir.
Rayonun təbii imkanları kənd təsərrüfatı və heyvandarlığın inkişafı üçün də əlverişli şərait yaradır. Laçında arıçılıq təsərrüfatlarının genişlənməsi, heyvandarlıq üçün mövcud imkanlardan istifadə olunması kənd iqtisadiyyatının canlanmasına şərait yaradır. 2023-cü ildə fəaliyyətə başlayan “Həkəri Balıq Təsərrüfatı” isə bu istiqamətdə yeni imkanların yaradılmasının nümunəsidir. Qarabağ zonasında ilk nərəyetişdirmə təsərrüfatı olan müəssisədə nərə, çökə və forel yetişdirilməsi nəzərdə tutulur.
Laçının təbii gözəllikləri onun turizm imkanlarını da genişləndirir. Bu potensial nəzərə alınaraq şəhər və rayon ərazisində istirahət və turizm infrastrukturu yaradılır. 2025-ci ildə Zerti kəndində “Laçın” İstirahət Kompleksinin açılması bu istiqamətdə mühüm addımlardan biridir. Müasir hotel və kottecləri, tədbir və konfrans imkanlarını birləşdirən kompleks həm bölgəyə gələn qonaqların qəbuluna, həm də yeni iş yerlərinin yaradılmasına xidmət edir.
Mədəni həyatın canlandırılması istiqamətində “Hoçazfilm” yaradıcılıq studiyasının yaradılması da diqqətçəkən layihələrdəndir. Studiya Laçının və bütövlükdə Qarabağın tarixi və müasir həyatının audiovizual salnaməsinin yaradılmasına, yerli və xarici film istehsalçılarının bölgədə fəaliyyətinə imkan yaradacaq. Bununla Laçının təbii və mədəni potensialının daha geniş auditoriyaya təqdim olunması üçün yeni imkanlar yaranır.
Şəhər sakinlərinin və qonaqların istirahəti üçün də yeni məkanlar yaradılır. Həkəri çayı boyunca salınan bulvar, yaradılan göl, yaşıllıq zonaları və digər istirahət obyektləri Laçının sosial həyatına yeni rəng qatacaq. Şəhərdə yaradılması nəzərdə tutulan kanat yolu isə həm istirahət, həm də turizm baxımından yeni imkanlar açacaq.
Laçının gələcək həyatında mühüm rol oynayacaq layihələrdən biri də “Həkəriçay” su anbarıdır. 2026-cı il iyulun 11-də təməli qoyulan layihə Laçınla yanaşı, Qubadlı, Zəngilan, Cəbrayıl, Füzuli, Xocavənd və Ağdam rayonlarının içməli su təminatına mühüm töhfə verəcək. Layihənin reallaşması nəticəsində təqribən 700 min nəfərin keyfiyyətli içməli su ilə təmin olunması üçün imkan yaranacaq.
Bütün bu işlərin əsl mənası isə insanların doğma yurda qayıdışı ilə daha aydın görünür. 2023-cü il mayın 28-dən etibarən laçınlıların öz doğma torpaqlarına qayıdışına start verilib. 31 ildən sonra öz evlərinə qayıdan insanlar üçün burada yalnız yaşayış şəraiti deyil, tam həyat mühiti yaradılır. Ev, məktəb, iş yeri, istirahət məkanı və sosial infrastruktur bir bütöv şəkildə qurularaq insanların Laçında davamlı məskunlaşmasına şərait yaradır. 2026-cı ilin iyulunadək Laçın şəhərində 614 ailənin, yəni 2264 nəfərin, Zabux kəndində 217 ailənin, yəni 823 nəfərin, Sus kəndində 59 ailənin, yəni 215 nəfərin, Bəylik kəndində isə 89 ailənin, yəni 363 nəfərin daimi məskunlaşmasının təmin edilməsi Böyük Qayıdışın miqyasını göstərir. Bu rəqəmlərin hər birinin arxasında doğma torpağa qayıdan bir ailənin, yenidən qurulan bir ocağın və həyata qayıdan bir kəndin hekayəsi dayanır.
Laçında qurulan yeni həyatın əsas xüsusiyyəti də budur: burada şəhər yalnız tikilmir, şəhər həyatı yenidən yaradılır. Evlər yaşayışa, məktəblər təhsilə, müəssisələr əməyə, park və bulvarlar istirahətə, mədəniyyət və turizm obyektləri isə şəhərin ictimai həyatına xidmət edir. Bütün bunlar Laçının fiziki siması ilə yanaşı, onun sosial ruhunun da yenidən formalaşmasına şərait yaradır. 
Bu gün Laçında ən böyük dəyişiklik yalnız yeni binaların ucalması deyil. Ən böyük dəyişiklik illər sonra doğma torpaqda yenidən insan səsinin eşidilməsidir. Uşaqların məktəbə getməsi, ailələrin öz evlərində yaşaması, insanların işləməsi və gündəlik həyatın bərpa olunması Laçının həqiqi dirçəlişinin ən mühüm göstəriciləridir. Doğma yurda qayıdan insanların qurduğu yeni həyat, yaradılan imkanlar və gələcəyə hesablanan layihələr Laçının yenidən canlı, müasir və inkişaf edən şəhərə çevrildiyini göstərir. Laçın yenidən yaşayır və bu həyat hər gün daha da möhkəmlənir.

Türkan Həsənova,
Salyan Rayon Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı, YAP fəalı