Azərbaycan–Türkiyə müttəfiqliyinin yeni geosiyasi reallıqlarda rolu

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi sürətlə dəyişən geosiyasi proseslərlə xarakterizə olunur. Dövlətlər arasında əməkdaşlıq artıq yalnız ikitərəfli münasibətlərin inkişafı ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda regional sabitliyin qorunması, iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsi və qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Azərbaycan və Türkiyə arasında formalaşmış münasibətlər xüsusi strateji dəyərə malikdir. İki ölkə arasında mövcud olan sarsılmaz müttəfiqlik əlaqələri ortaq tarixi köklərə, milli-mənəvi dəyərlərə, dil və mədəniyyət birliyinə əsaslanaraq günümüzdə daha yüksək mərhələyə çatmışdır.
Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri uzun illər ərzində ardıcıl şəkildə inkişaf edərək etibarlı tərəfdaşlıqdan strateji müttəfiqliyə qədər yüksəlmişdir. Bu münasibətlərin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, tərəflər arasında qarşılıqlı inam və siyasi iradə daim yüksək səviyyədə olmuşdur. Xüsusilə son illərdə imzalanmış mühüm sənədlər və həyata keçirilən birgə layihələr bu əlaqələrin yalnız siyasi bəyanatlar deyil, həm də real praktik əməkdaşlıq üzərində qurulduğunu göstərir. Bu müttəfiqlik həm ikitərəfli əlaqələrin möhkəmlənməsinə, həm də regionda yeni təhlükəsizlik və əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına şərait yaradır.
Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq nüfuzunun əhəmiyyətli dərəcədə artmasına ciddi təsir göstərmişdir. Bu sənəd Azərbaycanın müstəqil və çoxşaxəli xarici siyasət həyata keçirən, regionda və daha geniş coğrafiyada söz sahibi olan dövlət kimi mövqeyini daha da gücləndirmişdir. Eyni zamanda, Azərbaycanın Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərini rəsmi sənəd səviyyəsinə yüksəltməsi ölkəmizin beynəlxalq arenada etibarlı tərəfdaş kimi qəbul olunmasını möhkəmləndirmişdir. Bu proses Azərbaycanın diplomatik fəaliyyətində yeni imkanlar açaraq, onun beynəlxalq təşkilatlarda və qlobal platformalarda rolunu daha da artırmışdır.
Digər mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan–Türkiyə əməkdaşlığı ölkədə əlverişli investisiya mühitinin formalaşmasına ciddi töhfə verir. İkitərəfli əlaqələrin genişlənməsi enerji, nəqliyyat, sənaye, kənd təsərrüfatı, informasiya texnologiyaları və turizm kimi sahələrdə yeni layihələrin həyata keçirilməsinə imkan yaratmışdır. Xüsusilə regionda həyata keçirilən iri miqyaslı enerji və nəqliyyat dəhlizləri Azərbaycanın beynəlxalq investisiya cəlbediciliyini artırmışdır. Bu layihələr təkcə iki ölkənin iqtisadi inkişafına deyil, eyni zamanda Avrasiya məkanında enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına da mühüm təsir göstərir. Nəticədə Azərbaycan regionun əsas tranzit və logistika mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir.
Şuşa Bəyannaməsinin beynəlxalq əhəmiyyətini şərtləndirən əsas amillərdən biri onun regional və qlobal proseslərə təsir imkanlarıdır. Bu sənəd yalnız iki ölkə arasında münasibətlərin hüquqi bazasını möhkəmləndirmir, eyni zamanda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasında mühüm rol oynayır. Azərbaycan və Türkiyənin birgə fəaliyyəti Cənubi Qafqaz regionunda sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin olunmasına xidmət edir. Eyni zamanda, bu əməkdaşlıq beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanan yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına töhfə verir.
Bundan əlavə, Azərbaycan–Türkiyə müttəfiqliyi türk dünyası ölkələri arasında inteqrasiyanın güclənməsinə də mühüm stimul verir. Bu əməkdaşlıq modeli digər türk dövlətləri üçün nümunə rolunu oynayır və ortaq iqtisadi, siyasi və mədəni platformaların inkişafına şərait yaradır. Nəticədə Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq daha da genişlənir, yeni layihələr və təşəbbüslər formalaşır. Bu isə regionda çoxşaxəli inteqrasiya proseslərini sürətləndirir. 
Eyni zamanda, iki ölkə arasında müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Birgə hərbi təlimlər, müdafiə sənayesində əməkdaşlıq və təhlükəsizlik məsələlərində qarşılıqlı dəstək regionda sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu amil Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin yalnız iqtisadi və siyasi deyil, həm də strateji təhlükəsizlik aspektlərini gücləndirir.
Bir sözlə, Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri artıq klassik ikitərəfli əlaqələr çərçivəsindən çıxaraq geniş geosiyasi və geoiqtisadi məzmun kəsb etmişdir. Sarsılmaz müttəfiqlik, artan beynəlxalq nüfuz, güclənən investisiya mühiti və regional təsir imkanları bu münasibətlərin əsas dayaq sütunlarını təşkil edir. Şuşa Bəyannaməsi isə bütün bu proseslərin hüquqi-siyasi zirvəsi kimi çıxış edərək iki qardaş ölkənin gələcək inkişaf strategiyasını müəyyən edən mühüm sənəd olaraq beynəlxalq münasibətlər sistemində xüsusi yer tutur.

Arzu Xəlilova, 
Xıdırlı kənd tam orta ümumtəhsil məktəbin direktor əvəzi, YAP fəalı