Strateji tərəfdaşlığın yeni səhifəsi: Azərbaycan–İtaliya münasibətləri

Azərbaycan və İtaliya arasında münasibətlər uzun illər ərzində formalaşaraq möhkəm təməllər üzərində inkişaf edib və bu gün strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Bu əlaqələrin əsasında qarşılıqlı hörmət, etimad, suverenliyə bağlılıq və ortaq maraqlar dayanır. Hər iki ölkə siyasi dialoqun davamlılığını təmin etməklə yanaşı, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsinə və humanitar əlaqələrin dərinləşdirilməsinə xüsusi önəm verir.
Diplomatik münasibətlərin qurulmasından etibarən Azərbaycan və İtaliya beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanaraq bir-birinə qarşı dəstək nümayiş etdirib. Bu münasibətlər xüsusilə son illərdə daha intensiv xarakter alıb, yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər və keçirilən görüşlər əlaqələrin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini təsdiqləyib. İtaliya Azərbaycanın Avropadakı əsas tərəfdaşlarından biri olmaqla yanaşı, ölkəmizin ən iri ticarət tərəfdaşlarından biri kimi mühüm yer tutur. Ticarət dövriyyəsinin böyük hissəsini enerji resursları təşkil etsə də, qeyri-neft sektorunda əməkdaşlığın artması da diqqət çəkən əsas məqamlardandır.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq Azərbaycan-İtaliya münasibətlərinin aparıcı istiqaməti kimi çıxış edir. Azərbaycanın zəngin enerji ehtiyatlarının dünya bazarlarına, xüsusilə Avropaya çıxarılmasında İtaliya mühüm tərəfdaşdır. Bu baxımdan Cənub Qaz Dəhlizi və onun əsas komponentlərindən biri olan Trans-Adriatik Boru Kəməri iki ölkə arasında strateji əməkdaşlığın bariz nümunəsidir. Bu layihələr təkcə iqtisadi deyil, eyni zamanda geosiyasi əhəmiyyət daşıyaraq Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Azərbaycan etibarlı enerji tərəfdaşı kimi öz öhdəliklərini daim yerinə yetirərək beynəlxalq miqyasda nüfuzunu daha da möhkəmləndirir.
Bununla yanaşı, iqtisadi əməkdaşlıq yalnız enerji sektoru ilə məhdudlaşmır. Sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, logistika, alternativ enerji və yüksək texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq üçün geniş potensial mövcuddur. İtaliya şirkətləri Azərbaycanın müxtəlif regionlarında həyata keçirilən iri infrastruktur layihələrində fəal iştirak edir. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işlərində İtaliya şirkətlərinin iştirakı əməkdaşlığın yeni istiqamətlər üzrə genişləndiyini göstərir. Bu isə həm iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsi, həm də uzunmüddətli tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Humanitar sahədə əməkdaşlıq da Azərbaycan-İtaliya münasibətlərinin vacib istiqamətlərindən biridir. Təhsil, mədəniyyət, incəsənət və turizm sahələrində həyata keçirilən birgə layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın və dostluğun daha da güclənməsinə xidmət edir. Müxtəlif mədəni tədbirlər, sərgilər və təhsil proqramları iki ölkə arasında münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi deyil, eyni zamanda mənəvi əsaslar üzərində də inkişaf etdiyini göstərir.
2026-cı il mayın 4-də İtaliya Respublikasının Nazirlər Şurasının sədri Ciorcia Meloninin Azərbaycana rəsmi səfəri bu münasibətlərin inkişafında mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilə bilər. Səfər çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər, aparılan müzakirələr və əldə olunan razılaşmalar iki ölkə arasında əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar açdı. Bu səfər həm də tərəflərin münasibətlərə verdiyi strateji əhəmiyyətin aydın göstəricisi oldu.
Səfər zamanı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə keçirilən görüşlərdə siyasi dialoqun daha da dərinləşdirilməsi, iqtisadi-ticari əlaqələrin genişləndirilməsi, enerji əməkdaşlığının inkişafı və yeni birgə layihələrin həyata keçirilməsi məsələləri geniş müzakirə olundu. Tərəflər həmçinin regional və beynəlxalq məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi apararaq bir çox istiqamətlər üzrə ortaq mövqe nümayiş etdirdilər.
Dövlət başçılarının mətbuata verdikləri bəyanatlar isə bu səfərin mahiyyətini və əhəmiyyətini aydın şəkildə ortaya qoydu. Prezident İlham Əliyev öz çıxışında Azərbaycan ilə İtaliya arasında münasibətlərin yüksək səviyyədə olduğunu, qarşılıqlı etimada əsaslandığını və bütün sahələr üzrə uğurla inkişaf etdiyini vurğuladı. O qeyd etdi ki, İtaliya Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından biridir və enerji sahəsində əməkdaşlıq bu münasibətlərin əsas sütunlarından birini təşkil edir. Bununla yanaşı, qeyri-neft sektorunda əməkdaşlığın genişləndirilməsinin vacibliyi də xüsusi olaraq diqqətə çatdırıldı.
Bəyanatda Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfə xüsusi vurğulandı. Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, Azərbaycan etibarlı tərəfdaş kimi Avropa ölkələri ilə əməkdaşlığını genişləndirir və bu istiqamətdə İtaliya ilə münasibətlər xüsusi yer tutur. Enerji resurslarının şaxələndirilməsi və təhlükəsiz şəkildə Avropa bazarlarına çatdırılması məsələsində Azərbaycan mühüm rol oynamaqda davam edir.
Eyni zamanda, postmünaqişə dövründə Azərbaycanın həyata keçirdiyi genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri də diqqət mərkəzində oldu. İtaliya şirkətlərinin bu prosesdə daha fəal iştirak etməsi üçün mövcud imkanlar müzakirə edildi və bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün qarşılıqlı maraq ifadə olundu. Bu, həm iqtisadi əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçidini təmin edir, həm də strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Ümumilikdə, Ciorcia Meloninin Azərbaycana səfəri və səfər çərçivəsində səsləndirilən fikirlər Azərbaycan ilə İtaliya arasında münasibətlərin dinamik və hərtərəfli inkişaf etdiyini bir daha təsdiqlədi. Bu münasibətlər yalnız ikitərəfli çərçivə ilə məhdudlaşmayaraq, daha geniş regional və qlobal əhəmiyyət daşıyır. Qarşılıqlı etimada, ortaq maraqlara və strateji tərəfdaşlığa əsaslanan bu əməkdaşlıq gələcəkdə də yeni məzmun qazanaraq daha da güclənəcək və hər iki ölkənin maraqlarına xidmət edəcəkdir.

Kərəm Muradov,
Qərbi Azərbaycan İcmasının Salyan rayonu üzrə nümayəndəsi, YAP veteranı