Enerji diplomatiyası: Azərbaycan və İtaliya arasında inkişaf edən əməkdaşlıq

Azərbaycanın enerji siyasəti müstəqillik dövründən etibarən ölkənin iqtisadi inkişaf strategiyasının əsas sütunlarından biri kimi formalaşıb. Zəngin karbohidrogen ehtiyatlarına malik olan Azərbaycan bu potensialdan səmərəli istifadə etməklə təkcə milli iqtisadiyyatını gücləndirməklə kifayətlənməyib, eyni zamanda beynəlxalq enerji bazarında etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirib. Enerji resurslarının şaxələndirilmiş marşrutlarla dünya bazarlarına çıxarılması siyasəti Azərbaycanın təşəbbüsü və iştirakı ilə reallaşdırılan iri transmilli layihələr vasitəsilə uğurla həyata keçirilir. Bu siyasət həm ölkənin milli maraqlarına xidmət edir, həm də tərəfdaş ölkələrin enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına mühüm töhfə verir.
Azərbaycanın enerji strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri Avropa ölkələri ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Xüsusilə son illərdə qlobal enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər fonunda Avropanın alternativ və etibarlı enerji mənbələrinə olan tələbatı artıb. Bu kontekstdə Azərbaycan etibarlı tərəfdaş kimi ön plana çıxaraq Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynamaqdadır. Ölkəmiz həm neft, həm də təbii qaz ixracı sahəsində Avropa bazarlarında öz mövqeyini gücləndirib və bu istiqamətdə əməkdaşlıq coğrafiyasını genişləndirməkdə davam edir.
Bu əməkdaşlıq çərçivəsində İtaliya xüsusi yer tutur. Azərbaycan ilə İtaliya arasında enerji sahəsində formalaşmış tərəfdaşlıq uzun illərə dayanır və qarşılıqlı etimada əsaslanır. İtaliya Azərbaycanın əsas enerji tərəfdaşlarından biri olmaqla yanaşı, ölkəmizin ixrac etdiyi enerji resurslarının ən böyük alıcılarından biridir. Bu gün İtaliya bazarı Azərbaycan üçün həm neft, həm də qaz üzrə strateji əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevnin 2026-cı il mayın 4-də İtaliya Respublikasının Nazirlər Şurasının sədri Ciorcia Meloni ilə birgə mətbuata bəyanatı zamanı səsləndirdiyi fikirlər də bu reallığı bir daha təsdiqlədi. Dövlət başçısı vurğuladı ki, enerji sahəsində əməkdaşlıq Azərbaycan-İtaliya münasibətlərinin əsas istiqamətlərindən biridir və tərəflər uzun illərdir bu sahədə etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edirlər.
Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, Azərbaycan İtaliyanın neft təchizatında ikinci, qaz təchizatında isə yenə də ikinci yerdə qərarlaşır. Bu fakt iki ölkə arasında enerji əməkdaşlığının miqyasını və əhəmiyyətini aydın şəkildə göstərir. Eyni zamanda, dövlət başçısı xüsusi olaraq vurğuladı ki, İtaliya bazarı Azərbaycan üçün həm neft, həm də qaz üzrə birinci dərəcəli əhəmiyyət daşıyır. Bu yanaşma Azərbaycanın ixrac strategiyasında İtaliyanın prioritet mövqeyini açıq şəkildə nümayiş etdirir.
Bəyanatda səsləndirilən digər mühüm məqamlardan biri isə Azərbaycanın qaz ixracı ilə bağlı göstəricilər oldu. Qeyd edildi ki, ötən il Azərbaycan 25 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib və bunun 9,5 milyard kubmetri məhz İtaliya bazarına yönəldilib. Bu rəqəmlər İtaliyanın Azərbaycanın qaz ixracında əsas istiqamətlərdən biri olduğunu və əməkdaşlığın real iqtisadi göstəricilərlə təsdiqləndiyini ortaya qoyur. Eyni zamanda, tərəflər arasında keçirilən danışıqlar zamanı bu həcmlərin daha da artırılması məsələsi müzakirə olunub. Bu isə gələcək perspektivlər baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Qaz ixracının artırılması yalnız iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi deyil, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinin daha etibarlı əsaslar üzərində qurulması deməkdir.
Bu məqsədlərə nail olmaq üçün isə infrastruktur imkanlarının genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyev bəyanatında qeyd etdi ki, bu istiqamətdə əsas şərtlərdən biri Cənub Qaz Dəhlizinin tərkib hissəsi olan Trans-Adriatic Pipeline layihəsinin genişləndirilməsidir. Artıq bu istiqamətdə müəyyən addımlar atılıb və layihənin ötürücülük qabiliyyəti qismən artırılıb. Lakin mövcud tələbat və gələcək planlar nəzərə alınaraq bu prosesin davam etdirilməsi zəruridir.
Qeyd edək ki, Trans-Adriatik Boru Kəməri Azərbaycan qazını Avropa bazarına, xüsusilə də İtaliyaya çatdıran əsas marşrutlardan biridir. Bu layihə yalnız enerji nəqli baxımından deyil, həm də geosiyasi baxımdan mühüm əhəmiyyətə malikdir. Onun genişləndirilməsi Azərbaycan ilə Avropa ölkələri arasında enerji əməkdaşlığını daha da gücləndirəcək və yeni bazar imkanlarının yaranmasına şərait yaradacaq.
Ümumilikdə, Azərbaycan ilə İtaliya arasında enerji sahəsində formalaşmış tərəfdaşlıq dinamik inkişaf edən və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq modeli kimi diqqəti cəlb edir. Bu əməkdaşlıq təkcə mövcud resursların ixracı ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda yeni layihələrin həyata keçirilməsi, infrastruktur imkanlarının genişləndirilməsi və uzunmüddətli enerji strategiyalarının uzlaşdırılması kimi mühüm istiqamətləri də əhatə edir.
Mövcud reallıqlar göstərir ki, hər iki ölkə enerji sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsində maraqlıdır və bu istiqamətdə siyasi iradə kifayət qədər güclüdür. Xüsusilə qaz təchizatının artırılması, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi və texniki infrastrukturun modernləşdirilməsi kimi məsələlər gələcək əməkdaşlığın əsas prioritetləri sırasında yer alır. Bu isə yalnız iqtisadi baxımdan deyil, həm də strateji baxımdan tərəfdaşlığın əhəmiyyətini daha da artırır.
Bir sözlə, Azərbaycan-İtaliya enerji tərəfdaşlığı qarşılıqlı etimad və praktiki əməkdaşlıq üzərində qurularaq davamlı inkişaf edən bir model kimi çıxış edir. Mövcud potensial və qarşılıqlı maraqlar bu əməkdaşlığın gələcəkdə daha da genişlənəcəyini, yeni layihələrlə zənginləşəcəyini və hər iki ölkənin strateji hədəflərinə xidmət etməyə davam edəcəyini göstərir.

Anar Hacıyev,
YAP Salyan rayon təşkilatının fəalı