Əbədiyaşar elm xadimi

Aprelin 15-də görkəmli oftalmoloq-alim, akademik Zərifə Əliyevanın vəfatından 41 il ötür. XX əsr Azərbaycan tarixinin görkəmli simalarından sayılan Zərifə xanım 1923-cü il aprelin 28-də qədim Naxçıvanın Şahtaxtı kəndində görkəmli ictimai və dövlət xadimi, xalqımızın böyük oğlu Əziz Əliyevin ailəsində dünyaya göz açıb.Zərifə xanım Əliyeva müasir, müstəqil Azərbaycan dövlətinin memarı və qurucusu, bütün mənalı ömrünü Vətəninin və xalqının tərəqqisinə həsr etmiş dahi şəxsiyyətin - ümummilli lider Heydər Əliyevin vəfalı ömür-gün yoldaşı, sədaqətli dostu və etibarlı silahdaşı olub.
Zərifə xanım Əliyevanın elmi fəaliyyəti Azərbaycan tibb elmini qlobal müstəviyə çıxaran əsas amillərdən biri olmuşdur. Onun elmi yaradıcılığı sadəcə nəzəriyyə deyil, insanların həyat keyfiyyətini birbaşa yaxşılaşdıran praktiki həllər üzərində qurulmuşdu. O, dünyada ilk dəfə olaraq peşə oftalmologiyasının əsasını qoymuş, sənaye müəssisələrində çalışan insanların görmə qabiliyyətinin qorunması üçün fundamental tədqiqatlar aparmışdır. Dövrün ən qorxulu xəstəliklərindən olan traxomanın ləğvi üçün Zərifə xanımın hazırladığı metodologiya tibb elmində inqilabi addım hesab edilir. O, öz nurlu ömrünü oftalmologiyaya həsr edib, peşə patologiyası, qlaukoma ilə yanaşı oftalmologiyanın bir sıra digər aktual məsələlərini də araşdırıb. 1960-cı ildə Zərifə xanımın traxoma xəstəliyi ilə mübarizədə təklif etdiyi müalicə metodu tezliklə bütün respublikada tətbiq edilir və həmin dövrdə Azərbaycanda traxomanın sosial xəstəlik kimi ləğvi məhz Zərifə xanımın adı ilə bağlıdır.
Zərifə xanımın oftalmoloq-alim kimi diqqət yetirdiyi aktual problemlər sırasında diaqnostika, qlaukomanın və görmə orqanının iltihabının müalicəsi xüsusi yer tuturdu. O, oftalmologiyanın elmi cəhətdən az araşdırılmış sahəsi - görmə orqanının peşə patologiyasını dərindən tədqiq edib. Bu problemin aktuallığı yalnız kimya və elektronika sənayesinin geniş inkişafı ilə deyil, həm də bir çox yeni kimyəvi birləşmələrin görmə orqanına təsirinin tədqiqi ilə əlaqədar idi. Zərifə xanım bu sahənin ilk tədqiqatçısı olub. O, dünyada ilk dəfə olaraq görmə orqanının peşə patologiyasını araşdıran elmi-tədqiqat laboratoriyası yaradıb və elm aləmində yeni bir istiqamətin - peşə oftalmologiyasının əsasını qoyub. Bu sahəyə dair araşdırmalarının ilkin nəticələrini ümumiləşdirərək “Azərbaycanın kimya sənayesi işçilərində görmə orqanının vəziyyəti” mövzusunda doktorluq dissertasiyası yazıb. 1977-ci ildə ona tibb elmləri doktoru alimlik dərəcəsi verilib.
Əməkdar elm xadimi Zərifə xanım Əliyeva təxminən 200 elmi məqalənin, 14 monoqrafiyanın və 12 səmərələşdirici təklifin müəllifi olub. 1983-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilən xanım akademikin bundan iki il əvvəl, 1981-ci ildə oftalmologiya sahəsindəki müstəsna xidmətlərinə görə keçmiş SSRİ-nin Tibb Elmləri Akademiyasının tibbin bu sahəsində ən nüfuzlu – M.İ.Averbax mükafatına layiq görülməsi onun beynəlxalq elmi miqyasının təsdiqi idi. Zərifə xanım bu mükafata layiq görülən ilk qadın alim idi.
Zərifə xanım Əliyevanın obrazını tamamlayan ən mühüm cəhətlərdən biri onun humanizmi və təmənnasız xeyriyyəçilik fəaliyyətidir. O, tibb elminin zirvəsində dayanan bir alim olmaqla yanaşı, həm də xalqın dərdinə şərik olan, hər bir fərdin problemini özününküləşdirən “mənəvi ana” obrazı idi. Zərifə xanım üçün xəstənin sosial statusu və ya maddi imkanı heç bir əhəmiyyət kəsb etmirdi. O, ölkənin ən ucqar kəndlərinə, sənaye müəssisələrinə gedərək minlərlə insanı təmənnasız müayinə və müalicə edirdi. O, zavod və fabriklərdə, zərərli istehsalat sahələrində işçilərin yanına gedir, onların görmə qabiliyyətini itirməməsi üçün yerindəcə tibbi briqadalar təşkil edirdi. Bu, sadəcə elmi tədqiqat deyil, bir insanın, əsl həkimin digərinə göstərdiyi ən böyük mənəvi yardım idi. Görmə qabiliyyətini itirmək təhlükəsi ilə üzləşən insanlar üçün Zərifə xanım həm də mənəvi xilaskar idi. O, əməliyyat etdiyi xəstələrin sonrakı taleyi ilə də maraqlanır, onlara həm həkim, həm də bir xeyriyyəçi kimi dəstək olurdu. Onun xeyriyyəçiliyi təkcə maddi yardımla deyil, həm də “mənəvi xeyriyyəçilik”lə bağlı idi. Zərifə xanımın xeyriyyəçilik fəaliyyətinin ən nəcib tərəfi onun bunu səssiz və nümayişsiz etməsi idi. 
Zərifə xanım Əliyeva 1985-ci il aprelin 15-də dünyadan köçüb. Onun xatirəsi dövlətimiz və xalqımız tərəfindən layiqincə əbədiləşdirilib. Fəxri xiyabanda məzarı üstündə tuncdan heykəli ucaldılıb. Bakıda Milli Oftalmologiya Mərkəzi, Naxçıvan şəhər poliklinikası onun adını daşıyır. Bakının Binəqədi rayonu ərazisində adına istirahət parkı salınıb. Bakı və Naxçıvanda küçələrdən biri Zərifə xanım Əliyevanın adını daşıyır. Yasamal rayon ərazisində Zərifə Əliyevanın adını daşıyan lisey fəaliyyət göstərir.
Zərifə xanım milli kimliyi ilə modernizmi birləşdirən “ideal Azərbaycan qadını” obrazını formalaşdırmışdır. O, elmdə akademiklik zirvəsinə ucalmasına baxmayaraq, hər zaman sadəliyi, təvazökarlığı və kübarlığı ilə seçilirdi. Görkəmli dövlət xadimi Əziz Əliyevin ocağında formalaşan tərbiyəni özündə yaşadan Zərifə xanım, bu nəcabəti gələcək nəsillərə –  Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevə və Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın timsalında müasir dövlət idarəçiliyinə ötürən mənəvi körpüdür.

İbrahim Cəfərov
Salyan rayonu,həkim-cərrah