“Xocalı: Dünya İctimaiyyətinin Gözündə”

Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının tarixində sağalmaz bir yara, eyni zamanda bəşəriyyət qarşısında törədilmiş bir cinayətdir. 26 fevral 1992-ci il tarixində Ermənistan silahlı qüvvələrinin Xocalıya hücumu nəticəsində yüzlərlə günahsız mülki şəxs amansızlıqla qətlə yetirilmiş, qadınlar, uşaqlar və yaşlılar vəhşicəsinə məhv edilmişdir. Bu faciə təkcə milli bir itki deyil, həm də dünya ictimaiyyətinin yaddaşında unudulmaz bir dəhşət kimi qalır. Xocalı hadisələrinin xarici jurnalistlər və beynəlxalq media tərəfindən işıqlandırılması soyqırımın görünməyən tərəflərinin üzə çıxarılmasında mühüm rol oynamışdır.
Həmin dövrdə dünyanı şoka salan hadisələr bir çox nüfuzlu media qurumları tərəfindən işıqlandırılmışdır. Parisin Krua l’Eveneman jurnalında (25 fevral 1992) dərc olunmuş məqalədə qeyd edilir: “Ermənilər Xocalıya hücum etmişlər. Bütün dünya eybəcər hala salınmış meyitlərin şahidi oldu.” Londondan Sandi Tayms qəzeti (1 mart 1992) yazırdı: “Erməni əsgərləri minlərlə ailəni məhv etmişlər.” Həmçinin Faynenşl Tayms (9 mart 1992) bildirir ki, “Azərbaycanlılar 1200-ə qədər cəsəd saymışlar; ermənilər Ağdama gedən dəstəni güllələmişdir.”
Xocalıdakı dəhşət yalnız rəqəmlərdə deyil, faktiki vəhşiliklərdə də özünü göstərmişdir. Livanlı kinooperator həmin faciəni lentə alaraq, ölkəsinin varlı daşnak icmasının Qarabağa silah və adam göndərdiyini təsdiqləmişdir. Tayms qəzeti (4 mart 1992) yazır: “Çoxları eybəcər hala salınmışdır, körpə qızın ancaq başı qalmışdır.” İzvestiya (4 mart 1992) bildirir: “Videokamera qulaqları kəsilmiş uşaqları göstərdi. Bir qadının sifətinin yarısı kəsilmiş, kişilərin skalpları götürülmüşdür.” Parisin Le Mond qəzeti (14 mart 1992) əlavə edir: “Ağdamda olan xarici jurnalistlər Xocalıda öldürülmüş qadın və uşaqlar arasında skalpları götürülmüş, dırnaqları çıxardılmış üç nəfəri görmüşlər. Bu, azərbaycanlıların təbliğatı deyil, bu reallıqdır.” İngiltərənin “Fant men nyus” teleşirkətinin jurnalisti R.Patrik isə vurğulamışdır: “Xocalıdakı vəhşiliklərə dünya ictimaiyyətinin gözündə heç nə ilə haqq qazandırmaq olmaz.”
Xocalı faciəsi Holokost soyqırımı ilə müqayisə oluna biləcək bir miqyasda həyata keçirilmişdir. Burada sistemli və planlı şəkildə mülki əhaliyə qarşı yönəlmiş qətliam, qadın və uşaqlara qarşı zorakılıq, şəhərin dağıdılması, infrastruktura zərbə vurulması erməni millətçilərinin uzun müddət ərzində həyata keçirdiyi etnik təmizləmə siyasətinin qanlı nəticəsi idi.
Rəsmi statistika dəhşətin miqyasını açıq şəkildə göstərir: Xocalıda 613 nəfər həlak olmuş, 487 nəfər yaralanmış, 1275 nəfər isə əsir götürülmüş və itkin düşmüşdür. Həlak olanların arasında 63 uşaq, 106 qadın və 70 yaşlı 8 nəfər qoca olmuşdur. Bu rəqəmlər erməni vəhşiliyinin miqyasını və bu faciənin yalnız Azərbaycan xalqı üçün deyil, bütün bəşəriyyət üçün faciəvi olduğunu nümayiş etdirir.
Xocalı hadisələrinin beynəlxalq aləmdə tanınması istiqamətində uzun illər ərzində xeyli iş görülmüşdür. Kitablar və məqalələr çap olunmuş, sənədli filmlər çəkilmiş, respublika və beynəlxalq səviyyəli tədbirlər təşkil edilmiş, “Xocalıya Ədalət” kampaniyası və Justice for Khojaly informasiya portalı vasitəsilə dünya ictimaiyyəti Xocalı soyqırımının reallıqları ilə tanış edilmişdir. Bu platformalar ermənilərin Xocalı soyqırımı ilə əlaqədar cinayətkar əməllərini ifşa etməkdə müstəsna rol oynayır.
Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının yaddaşında sağalmaz yara olmaqla yanaşı, milli həmrəylik, ədalət və mübarizə əzminin simvoludur. Bu faciənin beynəlxalq tanınması istiqamətində mübarizə davam edir və davam edəcəkdir. Bu gün isə şanlı Vətən müharibəsi və antiterror əməliyyatları nəticəsində Xocalının azad edilməsi təmin edilmiş, işğaldan azad edilmiş torpaqlarda genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri aparılmışdır. Tutulmuş erməni cəlladları artıq mühakimə olunmuş və layiqli cəzalarını almışlar.
Bu baxımdan Xocalı faciəsi yalnız tarixi bir hadisə deyil, həm də beynəlxalq hüquq və insanlıq naminə mübarizənin əhəmiyyətini bir daha göstərir. Dünya ictimaiyyəti Xocalı soyqırımının dəhşətlərini bilməli, erməni vəhşiliklərinin qurbanlarına ədalət bərpa olunmalı, gələcək nəsillər üçün bu tarixi yaddaş qorunmalıdır.

Zülfiyyə Əsədova,
YAP Salyan rayon təşkilatının ərazi partiya təşkilatı sədri