“Azərbaycan və Serbiya: Etibarlı tərəfdaşlığın müasir modeli”

Azərbaycan Respublikası ilə Serbiya Respublikası arasında münasibətlər qarşılıqlı hörmətə, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə prinsipial yanaşmaya əsaslanan strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmiş əlaqələrdir. Bu münasibətlər təkcə diplomatik çərçivə ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, enerji təhlükəsizliyi, humanitar əlaqələr və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstək kimi çoxşaxəli istiqamətləri əhatə edir.
Azərbaycan ilə Serbiya Respublikası arasında diplomatik münasibətlər 1997-ci ildə qurulmuşdur. Qısa müddət ərzində əlaqələr dinamik inkişaf yolu keçmiş, yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər münasibətlərin möhkəmlənməsində mühüm rol oynamışdır. Dövlət başçıları səviyyəsində aparılan müntəzəm görüşlər və imzalanmış sənədlər əməkdaşlığın hüquqi bazasını gücləndirmiş, tərəflər arasında siyasi etimadı daha da artırmışdır.
Bu münasibətlərin inkişafında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Serbiya Respublikasının Prezidenti Aleksandar Vučić arasında formalaşmış səmimi və işgüzar dialoq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər iki lider ölkələr arasında strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin dərinləşdirilməsini prioritet kimi müəyyən etmiş və qarşılıqlı səfərlər zamanı əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirmişlər. Bu dialoq nəticəsində ikitərəfli əlaqələr keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur.
Siyasi sahədə Azərbaycan və Serbiya bir-birinin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini daim dəstəkləmişdir. Bu prinsipial mövqe xüsusilə beynəlxalq təşkilatlarda özünü göstərir. Hər iki ölkə BMT və digər beynəlxalq platformalarda beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanan mövqe nümayiş etdirir. Qarşılıqlı dəstək münasibətlərin strateji xarakter daşımasının əsas göstəricilərindəndir.
İqtisadi əməkdaşlıq da münasibətlərin mühüm istiqamətlərindən biridir. Ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiya layihələrinin təşviqi və biznes dairələri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi istiqamətində konkret addımlar atılmışdır. Hökumətlərarası komissiyanın fəaliyyəti çərçivəsində müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlıq imkanları müzakirə edilir, yeni layihələrin həyata keçirilməsi üçün zəmin yaradılır. İnşaat, kənd təsərrüfatı, sənaye, nəqliyyat və logistika sahələrində əməkdaşlıq perspektivləri genişdir.
Enerji sahəsi isə ikitərəfli münasibətlərin ən strateji istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayan ölkə kimi Serbiya ilə bu sahədə əməkdaşlığı inkişaf etdirir. Xüsusilə qaz təchizatı sahəsində əməkdaşlıq Serbiyanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Azərbaycanın etibarlı enerji tərəfdaşı kimi mövqeyi Balkan regionunda da yüksək qiymətləndirilir.
Humanitar və mədəni əlaqələr də münasibətlərin ayrılmaz hissəsidir. Təhsil, mədəniyyət və turizm sahələrində əməkdaşlıq xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı və dostluğu möhkəmləndirir. Müxtəlif mədəni tədbirlər, sərgilər və forumlar iki ölkə arasında humanitar körpülərin qurulmasına xidmət edir. Eyni zamanda, parlamentlərarası əlaqələr və ictimai diplomatiya sahəsində əməkdaşlıq da intensiv xarakter daşıyır.
Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan və Serbiya oxşar tarixi sınaqlardan keçmiş dövlətlər kimi dövlətçilik ənənələrinə və milli maraqların qorunmasına xüsusi həssaslıqla yanaşırlar. Bu amil tərəflər arasında qarşılıqlı anlayış və etimad mühitinin formalaşmasına mühüm töhfə verir. Hər iki ölkə regional sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə önəm verir, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq modelini təşviq edir.
Son illərdə nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq imkanları da diqqət mərkəzindədir. Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşən strateji ölkə kimi Balkan regionu ilə əlaqələrin genişləndirilməsində maraqlıdır. Serbiya isə Cənub-Şərqi Avropada mühüm tranzit mərkəzi rolunu oynayır. Bu baxımdan tərəflər arasında logistika və daşımalar sahəsində əməkdaşlıq perspektivləri genişdir.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan Respublikası ilə Serbiya Respublikası arasında münasibətlər möhkəm təməl üzərində qurulmuşdur və qarşılıqlı maraqlara əsaslanır. Siyasi etimad, iqtisadi əməkdaşlıq, enerji tərəfdaşlığı və humanitar əlaqələr bu münasibətlərin dayanıqlı inkişafını təmin edir. Dövlət başçıları səviyyəsində formalaşmış strateji baxış və qarşılıqlı dəstək mövqeyi gələcək illərdə də ikitərəfli əlaqələrin daha da dərinləşəcəyinə zəmin yaradır.
Bir sözlə, Azərbaycan–Serbiya münasibətləri təkcə iki ölkə arasında əməkdaşlıq nümunəsi deyil, eyni zamanda regionlararası tərəfdaşlığın uğurlu modelidir. Mövcud siyasi iradə və qarşılıqlı maraq fonunda bu əlaqələrin gələcəkdə daha geniş miqyas alacağı şübhə doğurmur.

Sahib Həsənov, 
Salyan rayonu, tarixçi-tədqiqatçı, YAP fəalı