Ulu Öndər Heydər Əliyev və Azərbaycan dili

Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqı qarşısında böyük xidmətlərindən biri də Azərbaycan dilinə dövlət statusu verilməsi və ana dilinin inkişaf etdirilməsi sahəsində olmuşdur. Tarix göstərir ki, Azərbaycan dili müxtəlif dövrlərdə rəsmən dövlət dili kimi elan edilib bir müddət fəaliyyət göstərsə də, dövlət dili statusu uzun müddət sürə bilməmişdir. Yalnız xalqımızın Ümummilli Lideri Heydər Əliyev 1969-cu ildə hakimiyyətə gəldikdən sonra Azərbaycan dilinin xilaskarı kimi tariximizə öz əbədi imzasını atdı. 
Belə ağır situasiyada ana dili məsələsinin təbliği ilə məşğul olmaq cəsarət tələb edirdi. Çünki bundan əvvəl dil məsələlərini müzakirəyə çevirən aydınlar sürgün, repressiya olunmuşdu. Vəziyyət o həddə gəlib çatmışdı ki, hətta respublika rəhbərləri belə ana dili məsələsini gündəmə gətirməkdə aciz idilər. Amma bütün təhlükələrə rəğmən o vaxt Azərbaycan Respublikasının rəhbəri olan böyük strateq  Heydər Əliyev dil məsələsində qətiyyətli, cəsarətli mövqeyini ortaya qoydu və Azərbaycan dili ölkənin dövlət dili elan edildi. 1977-ci ildə SSRİ-nin yeni Konstitusiyası təsdiq edilən zaman oraya dövlət dili haqqında maddənin salınmaması ilə heç cür barışmayan Ümummilli Lider bu məsələdə sonadək öz prinsipial mövqeyini göstərdi. 1978-ci il aprelin 2-də doqquzuncu çağırış Ali Sovetin Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Konstitusiyasının layihəsi və onun ümumxalq müzakirəsinin yekunlarına həsr olunmuş yeddinci sessiyasında məruzə ilə çıxış edən Ulu Öndər Heydər Əliyevin təkidi ilə 73-cü maddəni yeni dəyişikliklə vermək qərara alınır. Bu dəyişiklik Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olduğunu əks etdirir. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, Ümummilli Liderin bu cür tarixi qərara nail olması mənəvi varlığımızın əsası sayılan dilimizin inkişafında böyük addım oldu. Böyük tarixi şəxsiyyət SSRİ Konstitusiyası haqqında danışarkən öz nitqində xüsusi olaraq vurğulamışdır ki, Konstitusiya vətəndaşlara təhsil hüququ vermişdir. Bu hüquq ana dilində oxumaq imkanı ilə təmin olunur. Bu, əslində ana dilinin dövlət dili statusunu qorumaq məqsədi güdürdü.
Beləliklə, Ulu öndər  bununla da milli rəmzlərimizdən birini qorumaqla siyasi ustalıqla gələcək müstəqil Azərbaycan dövlətinin fundamental əsaslarını yaratdı, tarixi zəmin hazırladı. Eyni zamanda Heydər Əliyev yalnız dilimizə dövlət statusu verməklə işini bitmiş saymadı. O, həm də kiçik rəsmi yazışmalardan tutmuş, böyük ədəbi  nümunələrə qədər Azərbaycan dilinin qorunmasını şəxsən diqqətdə saxladı. 
Müstəqil Azərbaycana rəhbərliyi dövründə də Ümummilli lider Heydər Əliyev dövlət dilinə həssas yanaşır, onun qorunması, təkmilləşdirilməsinə töhfələrini verirdi.
1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası hazırlanarkən dövlət dilinin necə adlandırılması ilə bağlı müzakirələrdə Ulu öndərin fikri qəti idi. Bütün fəaliyyəti dövründə azərbaycanlı olmağı və Azərbaycan dili ilə fəxr edən dahi liderin təşəbbüsü ilə geniş müzakirələrdən sonra 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul olunmuş Konstitusiyanın 21-ci maddəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olması öz əksini tapdı. Bundan sonrakı illərdə dilimizin inkişafı və qorunması prosesi sürətləndi. 2001-ci il iyunun 18-də  dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında  Prezident Heydər Əliyev tərəfindən imzalamış fərmanı və  2001-ci il 9 avqust tarixli fərmanına əsasən hər il avqustun 1-i təqviminin ölkəmizdə Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi qeyd edilməsi, Prezident yanında Dövlət Dil Komissiyasının yaradılması ana dilimizin möhkəmləndirilməsi istiqamətində böyük əhəmiyyət daşıdı.
Əsası ümummilli liderimiz Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş bu siyasət hazırda ölkə başçısı cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilməkdədir. Bu gün rəsmi yığıncaqlarda, məclislərdə ana dilimiz qüdrətlə, təntənə ilə səslənir. Azərbaycan dilinin hərtərəfli inkişafı, onun təkcə sözdə deyil, gündəlik təcrübədə ümumişlək dilə, dövlət dilinə çevrilməsi, diplomatiya aləminə yol açması, zənginləşərək nüfuz qazanması, dünyanın mötəbər kürsülərindən eşidilməsi ümummilli lider Heydər Əliyevin fəaliyyəti və yürütdüyü dil siyasəti ilə bağlı olmuşdur. Həmin siyasət indi də uğurla davam etdirilir. Dövlət dili milli dövlətin ayrılmaz hissəsidir.

Ramil Zeynalov,
Salyan rayonu, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, YAP fəalı