Azərbaycanın dayanıqlı su təminatına böyük töhfə

Azərbaycanda infrastruktura qoyulan dövlət sərmayələrinin həcmi yüz milyardlarla manatla ölçülür. Son 20 ildən yuxarı dövrdə iqtisadiyyatın inkişafının mühüm şərti olan avtomobil, dəmiryolu, elektrik enerjisi, qaz, su təminatı, hava və dəniz limanları və sair istiqamətlərdə yüzlərlə böyük layihələr həyata keçirilib. Bu layihələrin icrası Azərbaycanı bir sıra infrastruktur sahələrinin vəziyyətinə görə dünyada ön yerlərə çatdırıb.
Məlumdur ki, Azərbaycanın su ehtiyatlarının 70 faizi ölkə xaricində formalaşır. Bu baxımdan Azərbaycan dünyada su stresi yaşayan ölkələrdəndir. Adambaşına düşən su ehtiyatlarına görə ölkəmiz 90-cı yerdədir. Cəmi su ehtiyatları üzrə hətta 140-cı yerdəyik. Ölkənin ən böyük su anbarı olan Mingəçevir su anbarına çoxsululuq dövrlərdə daxil olan su həcmi 15-16 milyard kubmetr, azsululuq illərində 8-9 milyard kubmetr olsa da, son illərdə bu göstərici 6-7 milyard kubmetrə qədər azalıb. Proqnoz məlumatlara əsasən ölkə üzrə su ehtiyatlarının 2020-2050-ci illərdə 20-25 faiz azalması gözlənilir.
Qlobal iqlim dəyişikliyinin ən çox təsirinə qalacaq ölkələrin ilk onluğuna daxil edilən Azərbaycanda sudan qənaətlə və səmərəli istifadə getdikcə daha da aktuallaşır. Hazırda ölkənin suvarma sistemləri şəbəkəsində su itkiləri 40 faizin üstündədir. Bu itkiləri azaltmağın əsas yolu mövcud torpaq kanalların betonla əvəz olunmasından keçir. Bu baxımdan, icrasına başlanılan Şirvan kanalının yenidən qurulması layihəsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Prezident cənab İlham Əliyevin təməlini qoyduğu layihəyə əsasən kanal tamamilə yenilənəcək. Möhtərəm Prezidentin təməlqoyma mərasimində çıxışında qeyd edib ki, Şirvan kanalı torpaq məcralıdır və illər keçdikcə onun böyük hissəsi sıradan çıxıb: “İtkilərə və su sızmalarına görə ətraf torpaq sahələri şoranlaşmış, əkin üçün yararsız vəziyyətə düşmüşdür. Yuxarı Şirvan kanalı 1958-ci ildə inşa edilmişdir. Faktiki olaraq kanal yenidən inşa ediləcək və beləliklə, minlərlə insan bu layihədən faydalanacaq. 120 kilometrlik kanalın uzunluğu təxminən iki dəfə artırılacaq və 200 kilometrdən çox olacaq. Əkin sahələri də iki dəfədən çox artırılacaq. İcra ediləcək yeni layihə 230 min hektar əkin sahəsini əhatə edəcək. Bunun böyük hissəsi yeni suvarılacaq əkin sahələridir. Əgər əvvəlki dövrlərdə bu kanal 8 rayonu əhatə edirdisə, indi 10 rayonu əhatə edəcək. Hacıqabul gölü 10 ildən çoxdur ki, tamamilə quruyub. Şirvan kanalı istifadəyə veriləndən sonra göl də dolacaq və bunun da təbiətə çox müsbət təsiri olacaqdır”.
Qeyd edək ki, son 20 ildə Azərbaycanda suvarılan torpaqların sahəsinin artırılması, suvarma sistemlərinin yenilənməsi, yeni mənbələrin yaradılması istiqamətində çox böyük işlər görülüb. Prezident cənab İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, həm Şimal, həm Qərb bölgələrində əkin üçün yararlı olan torpaqların həcmi və sahəsi böyük dərəcədə artırılıb: “Taxtakörpü su anbarının tikintisi də xüsusi əhəmiyyətə malik olan layihə idi. Şəmkirçay su anbarı da çox böyük infrastruktur layihəsi idi. Biz Yuxarı Qarabağ adlanan kanalı da yenidən quracağıq. İndi onun adı Qarabağ kanalıdır.Qarabağ kanalının inşası gələn il başlayır. Qarabağ kanalı 115 min hektarı əhatə edəcəkdir. Orada əhatə olunan rayonların sayı 9-a bərabərdir”.
Vətən müharibəsi və antiterror əməliyyatı nəticəsində bu gün öz su mənbələrimizə tam sahib olmuşuq. Vaxtilə Ermənistan təkcə torpaqlarımızı deyil, su resurslarımızı da işğal etmişdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda mövcud olan su resursları  ümumi su resurslarımızın 25 faizini təşkil edir. İşğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur torpaqlarında hazırda quruculuq işləri ilə yanaşı, kənd təsərrüfatının inkişafı geniş vüsət alıb. Öz dogma yurd-yuvalarına qayıdan soydaşlarımız artıq bu imkanlardan istifadə edirlər. Eyni zamanda, ən müasir texnologiyaların tətbiqi nəticəsində bu ərazilərdə taxılçılıq, meyvəçilik, bostançılıq, üzümçülük geniş vüsət alacaq.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzur Azərbaycanın ən gözəl yerlərindən biridir. Kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaqların, su resurslarının - çayların, bulaqların, yaylaqların mövcudluğu həm heyvandarlıq, həm də bitkiçilik üzrə çox böyük imkanlar yaradır. Dövlət başçısı İlham Əliyev “Biz hər şeyi planlı şəkildə edirik ki, hər qarış torpaqdan maksimum məhsuldarlıq, maksimum səmərə götürək və bunu edəcəyik” söyləyərək həm hədəfi, həm də ona nail olmağın yollarını açıqladı. Atılan bütün addımların əsasında bir  məqsəd dayanır ki, ölkəmiz hərtərəfli inkişaf etsin, insanlar yüksək rifah şəraitində yaşasınlar. İqtisadiyyatını düzgün əsaslar üzərində quran Azərbaycan davamlı inkişafı, təkmil islahatları ilə dünyanın diqqətindədir.

Əliağa Mustafayev,
YAP Salyan rayon təşkilatının veteran üzvü