Bəşər tarixinin ən qanlı səhifələrindən biri - 31 Mart soyqırımı

Qonşu xalqların torpaqlarını zəbt edərək “böyük Ermənistan” ideyasını gerçəkləşdirmək məqsədi güdən ermənilər tarix boyunca soydaşlarımıza qarşı etnik təmizləmə, deportasiya və soyqırımları həyata keçiriblər. Bu soyqırımı hadisələrinin ən dəhşətlilərindən biri də daşnak-bolşevik silahlı dəstələri tərəfindən 1918-ci ilin mart-aprel aylarında qəddarlıqla törədilmiş kütləvi qırğınlardır. Azərbaycan tarixinə “31 Mart soyqırımı” kimi yazılan həmin hadisələr zamanı on minlərlə dinc azərbaycanlı yalnız milli mənsubiyyətinə görə amansızcasına qətlə yetirilib. Bə­şər tarixi­nin ən qan­lı sə­hi­fə­lə­rin­dən bi­ri olan Mart Soy­qı­rı­mı Ba­kı­da, Şa­ma­xı­da, Qu­ba­da, Xaç­maz­da, Lən­kə­ran­da, Qa­ra­bağ­da, Nax­çı­van­da və di­gər bu ki­mi böl­gə­lə­ri­miz­də də tö­rə­dil­miş­dir. Qo­ca, qa­dın, uşaq de­mə­dən on min­lər­lə gü­nah­sız soy­da­şı­mı­zın küt­lə­vi qət­li xal­qı­mı­zın qan yaddaşında si­lin­məz iz­lər bu­rax­mış­dır.
Mart Soy­qı­rı­mın­dan bir il son­ra ta­ri­xi ha­di­sə­lə­ri giz­lət­mək­də və ya sax­ta­laş­dır­maq­da hər za­man “ma­hir” olan er­mə­ni­lər baş ver­miş bu qan­lı ha­di­sə­lə­ri bol­şe­vik­lər­lə mü­səl­man­lar ara­sın­da cə­rə­yan edən ha­ki­miy­yət mü­ba­ri­zə­si ki­mi dün­ya­ya təq­dim et­mə­yə ça­lı­şır­dı­lar. Be­lə ki, 1919-cu ilin yayında ABŞ tə­rə­fin­dən Ba­kı­ya gön­də­ri­lən ge­ne­ral Har­bor­da təq­dim edi­lən sə­nəd­də er­mə­ni yepis­ko­pu Baq­rat er­mə­ni­lə­rin mart ha­di­sə­lə­rin­də iş­ti­ra­kı­nı hə­ya­sız­ca­sı­na in­kar edir, hə­min hadisə­lər za­ma­nı gu­ya öl­dü­rü­lən cə­mi 1 000 nə­fər­dən 300-nün er­mə­ni və rus, 700-nün isə müsəlman ol­du­ğu­nu id­dia edir­di.
Ta­ri­xi təh­rif et­mək müm­kün­dür, la­kin ta­ri­xi hə­qi­qət­lə­ri, ya­şan­mış ger­çək­lik­lə­ri giz­lət­mək, on­la­rı sil­mək əs­la. Be­lə ki, hə­lə 1918-ci il­dən ön­cə 1905–1906-cı il­lər­də Nax­çı­van, Qa­ra­bağ, Şir­van, Bor­ça­lı, İrə­van və di­gər əra­zi­lər­də də xal­qı­mı­za qar­şı qanlı qır­ğın­lar, de­por­ta­si­ya­lar törədil­miş­di. Be­lə ki, hə­min vaxt­lar tək­cə İrə­van quberni­ya­sı­nın 199 kən­din­də ya­şa­yan 135 000 azər­bay­can­lı qət­lə ye­ti­ril­miş, ev­lə­ri yan­dı­rıl­mış­dı. Azər­bay­ca­nın ta­nın­mış yazıçısı, ədəbiyyatımız­da ta­ri­xi ro­man jan­rı­nın ba­ni­si Məm­məd Sə­id Or­du­ba­di 1905-ci il­də in­di­ki Ermənis­tan ərazisin­də er­mə­ni­lə­rin tö­rət­di­yi qan­lı qır­ğın­la­rı, soy­qı­rım­la­rı qə­lə­mə alar­kən yazırdı: “İrəvan maha­lı bir ya­nar da­ğa, vul­ka­na dö­nüb nə­cib is­lam mil­lə­ti­ni yan­dır­maq­da, boğmaq­da idi”.
Tə­əs­süf­lər ol­sun ki, so­vet ha­ki­miy­yə­ti döv­rün­də də xal­qı­mı­za qar­şı et­nik tə­miz­lə­mə si­yasə­ti davam et­di­ril­miş­dir. Be­lə ki, 1947–1953-cü il­lər­də yüz­min­lər­lə so­ya­dı­şı­mız öz ta­ri­xi yurd-yuvaların­dan – Qər­bi Azər­bay­can­dan zor­la di­dər­gin sa­lın­mış­lar. Ta­ri­xi tor­par­la­rı­mız­dan olan Zən­gə­zur ma­ha­lı isə 1923-cü il­də Azər­bay­can­dan qo­par­dı­la­raq, Er­mə­nis­ta­na bir­ləş­di­ril­miş­dir.
Ta­ri­xin son­ra­kı mər­hə­lə­lə­rin­də isə xal­qı­mı­zın qan yad­da­şı­nı sil­mək, acı keç­mi­şi­ni unutdurmaq və für­sət ya­ran­dı­ğı təq­dir­də öz çir­kin plan­la­rı­nı ye­ni­dən ger­çək­ləş­dir­mək niy­yə­ti­lə “Bö­yük So­vet ailə­si”, “Meh­ri­ban qar­daş xalq­lar” ki­mi si­ya­si oyun­lar oynalın­dı, məkr­li plan­lar cızildi. Nə­ha­yət 1988-ci il­dən baş­la­ya­raq ye­ni əra­zi id­dia­la­rı ilə Qa­ra­bağ­da vax­ti­lə köçürülmüş er­mə­ni­lər tərəfindən se­pa­ra­tizm meyl­lə­ri ye­ni­dən alov­lan­ma­ğa baş­la­dı. Öl­kə­də tüğ­yan edən siya­si gər­gin­lik və hər­ci­mərc­lik­dən mə­ha­rət­lə ya­rar­la­nan məkr­li düş­mən tor­paq­la­rı­mı­zı ard-ar­da iş­ğal et­mə­yə başla­dı.
1990-cı ilin yan­va­rın 19-dan 20-nə ke­çən ge­cə so­vet or­du­su tə­rə­fin­dən is­tiq­la­liy­yə­ti uğrunda çarpı­şan, mü­ba­ri­zə­yə qal­xan əli­ya­lın, dinc əha­li­yə qar­şı bə­şə­ri ci­na­yət törədildi. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-sı­na ge­cə isə Xo­ca­lı şə­hə­ri­nin sa­kin­lə­ri­nə qar­şı ta­rix­də mis­li gö­rün­mə­miş küt­lə­vi ­qır­ğın – Xo­ca­lı Soy­qı­rı­mı tö­rə­dil­di. Yüz­lər­lə gü­nah­sız soyda­şı­mız qa­nı­na qəl­tan edil­di, me­yit­lə­ri qanasusa­mış er­mə­ni cəl­lad­la­rı tə­rə­fin­dən müx­tə­lif təh­qir­lə­rə mə­ruz qal­dı.
Xal­qı­mı­zın ba­şı­na gə­ti­ril­miş bu ki­mi ci­na­yət­lər, məkr­li oyun­lar bəl­kə də unutqanlığımız­dan, keçmi­şi­mi­zi düz­gün şə­kil­də ar­şa­dı­rıb, təb­liğ edə bil­mməyimizdən irə­li gə­lir­di. Be­lə ki, hə­lə 1919-cu il­də Mart Soy­qı­rı­mı­nın il­dö­nü­mü ilə əla­qə­dar bö­yük Azər­bay­can bəs­tə­ka­rı, Azər­bay­can professio­nal mu­si­qi­si­nin ba­ni­si Üze­yir bəy Hacıbəy­li özü­nün “31 mart” ad­lı mə­qa­lə­sin­də yazırdı: “Bu­gün­kü və­zi­fə­miz o qa­ra gün­lə­ri yad­dan çı­xar­ma­maq və bu­na gö­rə də hə­mi­şə və hər an hər şe­yə ha­zır olmalıyıq. Bor­cu­muz bu və­tə­ni gə­lə­cək­də hər cür tə­ca­vüz­dən qo­ru­maq və məmləkətimi­zi şə­rəf­lə ya­şat­ma­ğa ça­lış­maq­dır”.
Mart Soy­qı­rı­mı­na ən la­yiq­li qiy­mət isə xal­qı­mı­zın Ümum­mil­li Li­de­ri Hey­dər Əli­yev tərəfindən veril­miş­dir. Be­lə ki, Ulu Ön­dər tə­rə­fin­dən im­za­la­nan 26 mart 1998-ci il tarix­li Fər­man­la 31 Mart Azər­bay­can­lı­la­rın Soy­qı­rı­mı Gü­nü ki­mi qeyd edil­mə­yə başla­nıl­mış­dır. Be­lə­lik­lə, o gündən başlayaraq xal­qı­mı­zın er­mə­ni cəl­lad­la­rı tə­rə­fin­dən soy­qı­rı­ma mə­ruz qal­ma­sı təkzibolunmaz faktlar­la bü­tün dün­ya­ya bə­yan edil­mə­yə başla­nıl­dı. 
Be­lə­lik­lə, bu gün biz azər­bay­can­lı­lar bö­yük inam və əmin­lik­lə söy­lə­yə bi­lə­rik ki, öz haq­lı mövqeyi­ni qo­ru­yan, mü­da­fiə edən, ta­ri­xi hə­qi­qət­lə­ri dün­ya­ya bə­yan edən, düşmən üzə­rin­də siyasi, iq­ti­sa­di və hər­bi cə­hət­dən üs­tün, əzi­ci möv­qe­yə ma­lik müstəqil və azad öl­kə­nin vətəndaşları­yıq.
Bu döv­lət la­yiq­li da­vam­çı, müd­rik rəh­bər, öz xal­qı­na, və­tə­ni­nə, adət və ənə­nə­lə­ri­nə, mil­li kimliyinə ca­nı və qa­nı ilə bağ­lı olan, onu da­im se­vən, ya­şa­dan Prezident cənab İl­ham Əli­yev tərəfin­dən günü-gündən in­ki­şaf edir, möh­kəm­lə­nir və öz hər­bi qüd­rə­ti­ni ar­tı­rır. Bu isə gə­lə­cək­də 31 Mart Soyqırımı ki­mi qan­lı fa­ciə­lə­rin bir da­ha tək­rar­lan­ma­ya­ca­ğı­nın ən eti­bar­lı tə­mi­na­tı­dır.
Bu gün xalqımız işğal edilmiş bütün tarixi torpaqları­mızın Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə tez­liklə geri qaytarılacağına, öz hərbi-siyasi tarixinə yeni və parlaq zəfərlərlə imza atacağına əminliklə inanır.

Daşqın Cəbiyev, 
Salyan rayonu Şorsulu kəndi, YAP fəalı