Cənub Qaz Dəhlizi irimiqyaslı layihədir və Azərbaycan onun uğurla  həyata keçirilməsində mühüm hərəkətverici qüvvədir

Zəngin enerji resurslarına malik olan Azərbaycan özünü bütün dünyada həm də mavi yanacaq ölkəsi kimi təsdiqləməkdədir. Respublikamız “Şahdəniz” yatağının işlənməsinin uğurla davam etdirilməsi, 2020-ci ilin sonunda Cənub Qaz Dəhlizinin istifadəyə verilməsi sayəsində Avropanın mühüm qaz təchizatçılarından birinə çevrilərək “Qoca qitə”nin yeni enerji xəritəsini formalaşdırır. Özünün enerjiyə daxili tələbatını tam ödəyən ölkəmiz dünyanın enerji təhlükəsizliyinin təminatına davamlı töhfələri ilə diqqətdədir. Enerji təhlükəsizliyi hər bir ölkənin milli təhlükəsizliyinin bir hissəsidir. Dünyada hazırkı geosiyasi vəziyyət bunu bir daha sübuta yetirir. Artıq  iki ildən çoxdur  ki, Azərbaycan qazı Avropa bazarlarına çıxarılır. Avropanın enerji xəritəsini dəyişmiş Cənub Qaz Dəhlizi qitə üzrə ən böyük infrastruktur layihələrindən biridir.  
Bildiyimiz kimi Cənub Qaz Dəhlizinin təməli 2014-cü il sentyabrın 20-də Bakıda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə qoyulub. “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağının tammiqyaslı işlənilməsi, Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin genişləndirilməsi, Trans-Anadolu Boru Kəməri və Trans-Adriatik Boru Kəməri layihələri Cənub Qaz Dəhlizinin əsas seqmentləri sayılır. XXI əsrin nəhəng enerji dəhlizinin açılışı isə 2018-ci il mayın 29-da  Bakıda baş tutub. “Şahdəniz” qazını Türkiyənin dərinliklərinə nəqlini həyata keçirən TANAP-ın təməlqoyma mərasimi 2015-ci il martın 17-də Türkiyənin Qars şəhərində keçirilib. Bununla da, boru kəmərinin inşasına start verilib. 12 iyun 2018-ci il tarixində isə Əskişəhərdə Cənub Qaz Dəhlizinin mühüm hissəsi olan Trans-Anadolu Boru Kəmərinin açılışı olub. Həmin ayın 30-da ilk kommersiya qazının bu kəmərlə Türkiyəyə nəqlinə başlanılıb. 30 noyabr 2019-cu ildə TANAP-ın Avropa ilə birləşən hissəsinin açılış mərasimi keçirilib. Azərbaycan təbii qazının 31 dekabr 2020-ci ildə TAP vasitəsilə Avropa bazarına tədarükünə başlanılıb.
Cənub Qaz Dəhlizinin son seqmenti olan Trans-Adriatik Boru Kəməri isə Xəzər regionunun qazını Avropaya  nəql etmək məqsədilə inşa edilib. 2020-ci ilin noyabrın 15-də Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) istismara verilib və kommersiya fəaliyyətinə başlamağa hazır vəziyyətə gətirilib. 2020-ci ilin dekabrın 31-də Azərbaycan kommersiya qazının TAP vasitəsilə Avropaya tədarükünə başlanılıb. 
Qeyd etmək lazımdır ki, Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlıq üzrə Anlaşma Memorandumu imzalandıqdan sonra  memorandumun icrası ən yüksək şəkildə davam edir.  Memoranduma görə, Azərbaycan 2027-ci ilə qədər Avropaya göndərilən qazın həcmini iki dəfə artırmalıdır. Cənub Qaz Dəhlizinin  həcminin artırılması və şaxələndirilməsi qarşımızda duran ən mühüm məqsədlərdən biridir. 2022-ci ildə Yunanıstanla Bolqarıstan arasında qaz interkonnektorun açılışı məhz Cənub Qaz Dəhlizinin şaxələndirilməsi nəticəsində baş tutmuşdur və nəticədə təbii qazın Bolqarıstana təchizini başlamaq imkanı əldə etmişdik. Hələ ötən il cənab İlham Əliyev Yunanıstan-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektorunun açılışı zamanı  əminliklə vurğulamışdı ki, Yunanıstan-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektoru Azərbaycan üçün təbii qaz resurslarımızı daha çox ölkəyə ixrac etmək imkanı yaradacaq. 10 dekabr 2023-cü il tarixində Niş şəhərində keçirilən Serbiya-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektorunun açılış mərasimi bir daha göstərdi ki, Cənab Prezident verdiyi bütün sözlərin ən qısa vaxtda, ən yüksək keyfiyyətdə həyata keçirilməsinə nail olur. Bu fakt Avropalı liderlərin diqqətindən də yayınmır. Bolqarıstan Respublikasının Prezidenti Rumen Radev çıxışında Prezident İlham Əliyevə təşəkkürünü çatdıraraq bildirmişdir ki, Bakı bütün anlaşma və razılıqlara ciddi yanaşır və Azərbaycan etibarlı tərəfdaşdır. Bu mühüm layihənin reallaşması ilə Azərbaycanın qaz ixracı coğrafiyası daha da genişlənmişdir. Azərbaycanın təbii qazı səkkiz ölkəyə ixrac edilirdi ki, Serbiya doqquzuncu ölkə olur. Xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, bu doqquz ölkənin yeddisi Avropa ölkəsidir. 
Ümumiyyətlə, bütövlükdə Azərbaycanın enerji strategiyası uğurla icra edilir, əsas iqtisadi hədəfimiz isə bərpaolunan enerji növləri ilə bağlıdır. Əlbəttə, Azərbaycanın zəngin neft və qaz resursları var, lakin ölkəmiz və möhtərəm Prezidentimiz hər zaman qlobal ekoloji çağırışlara yüksək həssaslıqla yanaşmışdır. Bu baxımdan, cənab Prezident bir daha qeyd etmişdir ki, biz gələcəyimizi təmiz yaşıl enerjinin istehsalında və ixracında görürük. Yaşıl enerji mənbələrindən istifadə olunması dövlətimizin diqqətindədir və ən çox investisiya cəlb edən sahələrdən biridir. Xüsusilə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun Ermənistan işğalından azad edilməsindən sonra həmin ərazilərimizin külək və günəş enerjisi potensialı hesabına yaşıl enerji imkanlarımız daha da artacaqdır. 

Muxtar Əmrahov, 
Salyan Regional Qaz İstismarı İdarəsinin 
Salyan Xidməti Sahəsi üzrə böyük mühəndisi, YAP fəalı